Türkiye imalat sanayisinde ana metal sektörü dışındaki birçok endüstri dalı, son bir yılda küresel pazarlarda rekabet gücünü önemli ölçüde yitirdi. İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) yayımladığı son rekabet endeksi raporuna göre, özellikle tekstil, hazır giyim, mobilya, makine ve kimyasal ürünler sektörlerinde ihracat birim fiyatları düşerken, maliyet avantajı hızla azaldı. Raporda, yüksek enflasyon, kur istikrarsızlığı ve artan işgücü maliyetlerinin ana faktörler olduğu belirtildi.
Rekabet gücü endeksinde sert düşüş
İSO tarafından hazırlanan Sektörel Rekabet Gücü Endeksi, 2023 yılı boyunca ana metal sektörü dışındaki 20 alt sektörden 14'ünde düşüş gösterdi. Endeks, her bir sektörün ihracat birim fiyatı, üretim maliyeti ve döviz kuru hassasiyetini dikkate alarak hesaplanıyor. En büyük kayıp yüzde 12 ile hazır giyim ve konfeksiyonda yaşanırken, onu yüzde 9 ile mobilya, yüzde 7 ile makine takip etti. Tekstil sektörü ise son beş yılın en düşük rekabet puanına geriledi.
Uzmanlar, bu düşüşte kur korumalı mevduat (KKM) uygulaması ve Merkez Bankası'nın faiz politikasının da etkili olduğunu ifade ediyor. KKM'nin TL'yi aşırı değerli tuttuğu, bunun da ihracatçıların fiyat avantajını ortadan kaldırdığı belirtiliyor. Ancak ana metal sektörü (çelik, alüminyum, bakır gibi) küresel talep artışı ve kamu destekleri sayesinde rekabet gücünü koruyor.
Sektör temsilcilerinden reform çağrısı
Birçok sanayi odası ve ihracatçı birliği, acil yapısal reform çağrısında bulunuyor. Türkiye Tekstil ve Hammaddeleri İhracatçıları Birliği Başkanı Ahmet Öksüz, yaptığı yazılı açıklamada, "Maliyetlerimiz komşu ülkelerin çok üzerinde. Enerji ve işgücü maliyetlerinde dengeleyici adımlar atılmazsa, sektörün ayakta kalması zor" dedi. Makine İhracatçıları Birliği ise Ar-Ge ve inovasyon desteklerinin artırılmasını talep etti.
Öte yandan, düşük rekabet gücüne rağmen Türkiye'nin ihracat hacmi 2023 yılının ilk on ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3 arttı. Ancak bu artışın daha çok miktardan değil, fiyat artışlarından kaynaklandığı ifade ediliyor. Yani aynı miktar mal daha yüksek fiyata satıldı, ancak kar marjları daraldı.
Gelecek öngörüleri ve politika önerileri
Ekonomistler, Türkiye'nin orta vadede düşük teknolojili üretimden yüksek teknolojili üretime geçmesi gerektiğini savunuyor. Rekabet gücü kaybı, özellikle katma değeri düşük ürünlerde daha belirgin. Ana metal sektörünün başarısı ise ham maddeye yakınlık ve enerji yoğun sektörlere verilen sübvansiyonlarla açıklanıyor. Ancak sadece bir sektörün rekabetçi kalması, ekonominin çeşitlenmesi için yeterli değil.
Sonuç olarak, Türk sanayisi yapısal bir dönüşümün eşiğinde. Kısa vadeli maliyet avantajları yerine, verimlilik, Ar-Ge ve markalaşmaya odaklanılmadığı takdirde, rekabet gücü kaybı kalıcı hale gelebilir. Sanayicilerin ve politika yapıcıların ortak aklıyla hareket etmesi, sürdürülebilir büyüme için kritik önem taşıyor.
