ABD ile İran arasında 107 gün önce ilan edilen kırılgan ateşkes, Hürmüz Boğazı'nda yaşanan yeni bir gerilimle sarsıldı. ABD ordusu, bölgedeki ticari gemilere yönelik insansız hava aracı (İHA) saldırısı düzenlendiğini açıklarken, İran yönetimi suçlamaları reddederek Tahran'ın 'Trump'ı pişman edecek' hamleler yapacağını duyurdu. Gelişme, ateşkesin geleceğine ilişkin endişeleri artırdı.
Saldırı iddiası ve tarafların tutumu
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) yaptığı yazılı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nda seyreden bir ticari gemiye İran yapımı olduğu değerlendirilen bir İHA tarafından saldırı düzenlendiğini bildirdi. Açıklamada, saldırı sonucu can kaybı yaşanmadığı ancak gemide maddi hasar oluştuğu belirtildi. ABD yönetimi, İran'ı ateşkes ihlaliyle suçlayarak Tahran'a uyarı gönderdi.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü ise suçlamaları 'asılsız' olarak nitelendirerek, 'ABD'nin bu tür provokasyonlarla ateşkesi sabote etmeye çalıştığını' öne sürdü. İran Devrim Muhafızları'na yakın kaynaklar ise, 'Trump pişman olacak' ifadelerini kullanarak misilleme yapılacağı sinyalini verdi. İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki askeri tatbikatlarını artırdığı bilgisi geliyor.
Ateşkesin kırılgan zemini
ABD ve İran arasında 107 gün önce varılan ateşkes, baştan beri kırılgan bir yapıya sahipti. Anlaşma kapsamında taraflar, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemilerin güvenli geçişini garanti altına almayı ve karşılıklı askeri angajman kurallarını belirlemeyi taahhüt etmişti. Ancak anlaşmanın detayları kamuoyuyla paylaşılmamış, uygulama mekanizması belirsiz kalmıştı.
Uzmanlar, son olayın ateşkesi bitirme potansiyeli taşıdığına dikkat çekiyor. Enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak bir tırmanma, küresel petrol fiyatlarını da etkileyebilir. Bölgede devriye gezen ABD donanması, olası yeni saldırılara karşı teyakkuz halinde olduğunu duyurdu.
Öte yandan, uluslararası toplumdan taraflara itidal çağrıları geliyor. Birleşmiş Milletler, olayın bağımsız bir komisyon tarafından araştırılmasını önerirken, Avrupa Birliği de ateşkesin korunması için arabuluculuk teklif etti.
İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin de kesintiye uğradığı bir dönemde gelen bu gerilim, Orta Doğu'da yeni bir kriz dalgasını tetikleyebilir. Tahran yönetimi, ABD'nin saldırı iddiasını 'bahane' olarak nitelendirirken, karşılık verme hakkını saklı tuttuğunu açıkladı. Önümüzdeki saatlerde tansiyonun daha da yükselmesi bekleniyor.
