Türkiye’nin F-35 programı ve Rus yapımı S-400 hava savunma sistemleri konusunda ABD ile yaşadığı gerilim devam ederken, Meclis’te görüşülen torba teklife son anda eklenen nükleer santral teşvikleri muhalefet partilerinin tepkisini çekti. Akkuyu Nükleer Santrali’nin inşasında vergi iadeleri ve istisnaları öngören maddeler, özellikle Cumhuriyet Halk Partisi ve İYİ Parti tarafından ‘Rusya’ya verilen örtülü bir jest’ olarak yorumlandı.
Teşvik paketinin ayrıntıları
Torba teklife eklenen maddeler, nükleer santral yatırımlarına yönelik kapsamlı teşvikler içeriyor. Buna göre, nükleer santral projeleri için getirilen vergi iadeleri ve istisnaları, yatırım sürecinde kullanılan malzeme, ekipman ve hizmet alımlarında KDV ve ÖTV muafiyeti sağlıyor. Ayrıca, santrallerin işletme döneminde de belirli vergi avantajları öngörülüyor. Muhalefete göre, bu düzenleme doğrudan Rusya Devlet Atom Enerjisi Kurumu Rosatom tarafından inşa edilen Mersin’deki Akkuyu Nükleer Santrali’ne yönelik.
Muhalefetin tepkisi
CHP ve İYİ Parti milletvekilleri, teklifin görüşmeleri sırasında bu maddelerin hızla geçirilmesine itiraz etti. CHP’li bir vekil, ‘Ortada bir film dönüyor. S-400 kriziyle uğraşırken bir anda nükleer teşviklerle karşılaşıyoruz. Bu teşviklerin doğrudan Rusya’ya yarayacağı açık’ dedi. İYİ Parti ise teşviklerin kamu kaynaklarının özel bir şirkete aktarılması anlamına geldiğini savunarak, anayasa mahkemesine başvuru yapabileceklerini duyurdu.
S-400 ve F-35 bağlamı
Torba teklif, Türkiye’nin S-400 füzelerini teslim almasının ardından ABD’nin F-35 programından çıkarılma kararıyla gündeme gelen bir dönemde Meclis’e sunuldu. ABD, S-400’lerin NATO sistemleriyle uyumsuz olduğu gerekçesiyle Türkiye’ye yaptırım uygulamayı değerlendiriyor. Bu ortamda nükleer teşviklerin Rusya’la diğer bir işbirliği alanında gündeme gelmesi, muhalefet tarafından ‘stratejik kayma’ olarak nitelendiriliyor.
Akkuyu Nükleer Santrali’nin durumu
Mersin’in Gülnar ilçesinde Rosatom tarafından inşa edilen Akkuyu Nükleer Santrali, Türkiye’nin ilk nükleer santrali olma özelliğini taşıyor. Dört reaktörden oluşan santralin toplam maliyetinin 20 milyar doları aşması bekleniyor. Projenin finansmanı büyük ölçüde Rusya tarafından sağlanırken, Türkiye’nin projeye sağladığı teşvikler sık sık tartışma konusu olmuştu. Yeni düzenleme, teşviklerin kapsamını genişleterek işletme dönemini de kapsıyor.
Hükümet cephesinde ise teşviklerin enerji bağımsızlığı ve yatırım ortamını iyileştirme amacı taşıdığı savunuluyor. AK Parti’li bir yetkili, ‘Nükleer enerji yatırımları uzun vadeli ve sermaye yoğun projeler. Bu teşvikler olmadan hiçbir yatırımcı gelmez. Rusya’yla rekabet değil, işbirliği yapıyoruz’ ifadelerini kullandı.
Değerlendirme
Torba teklife son anda eklenen nükleer teşvikler, Türkiye’nin dış politika dengeleriyle iç enerji politikalarının ne kadar iç içe geçtiğini bir kez daha gösteriyor. S-400 krizinin gölgesinde bu düzenlemenin yasalaşması, ABD ile ilişkilerde yeni bir gerilim konusu yaratabilir. Öte yandan, muhalefetin itirazlarına rağmen teşviklerin geçme olasılığı yüksek. Enerji dönüşümünün Kafkaslar ve Orta Doğu’daki jeopolitik rekabetle kesiştiği bu tabloda, Akkuyu’nun ötesinde Türkiye’nin nükleer enerji stratejisi ve ittifak tercihleri de sorgulanmaya devam edecek.
