Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın (UNCTAD) yayımladığı son Küresel Yatırım Raporu, dünya genelinde doğrudan yabancı yatırımların (DYY) iki yıllık kesintisiz düşüşün ardından yeniden yükselişe geçtiğini ortaya koydu. Ancak bu toparlanma, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki uçurumu daha da derinleştiriyor. 2023 yılında küresel DYY akımları bir önceki yıla göre %3 artışla 1,37 trilyon dolara ulaştı, ancak bu artışın büyük kısmı gelişmiş ülkelere yöneldi. Gelişmekte olan ülkelerde ise yatırımlar %7 oranında geriledi.
Gelişmiş ülkeler çekiyor, gelişmekte olanlar kaybediyor
Rapora göre, 2023 yılında gelişmiş ekonomilere yönelen DYY miktarı %9 artarken, gelişmekte olan ülkelere yönelen yatırımlar %12 düştü. Bu durum, küresel yatırım akışlarının coğrafi dağılımındaki dengesizliği gözler önüne seriyor. Özellikle Afrika ve Latin Amerika bölgelerinde yatırım girişleri belirgin şekilde azaldı. Asya'da ise Güneydoğu Asya ülkeleri yatırım çekmeye devam ederken, Doğu Asya'da durgunluk gözlendi.
Sektörel dağılımda dijital dönüşüm öne çıkıyor
Sektörel bazda bakıldığında, hizmetler sektörü yatırımların en büyük payını oluşturmaya devam ediyor. Dijital hizmetler, yapay zeka ve yeşil enerji alanlarındaki yatırımlar özellikle dikkat çekiyor. Fosil yakıtlara yönelik yatırımlarda ise düşüş eğilimi sürüyor. Raporda, 2023 yılında yenilenebilir enerji yatırımlarının ilk kez fosil yakıt yatırımlarını geçtiği belirtildi. Bu da küresel enerji dönüşümünün hızlandığına işaret ediyor.
Türkiye açısından durum
Türkiye, 2023 yılında 12,5 milyar dolar DYY çekerek bir önceki yıla göre %5 artış sağladı. Ancak bu rakam, 2019 öncesi dönemin gerisinde kalıyor. Ülkeye gelen yatırımların ağırlıklı olarak imalat, enerji ve hizmet sektörlerinde yoğunlaştığı görülüyor. Orta Doğu ve körfez ülkeleri kaynaklı yatırımların arttığı, Avrupa kaynaklı yatırımların ise dalgalı seyrettiği raporda vurgulanıyor.
Küresel jeopolitik riskler yatırım kararlarını etkiliyor
Jeopolitik gerilimler, ticaret savaşları ve artan korumacılık eğilimleri, küresel yatırım akışlarını şekillendiren temel faktörler arasında yer alıyor. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşı ve Çin-ABD arasındaki teknoloji rekabeti, yatırımcıların risk algısını artırarak bazı bölgelere yönelik yatırımları kısıtlıyor. UNCTAD, çokuluslu şirketlerin bu belirsizlik ortamında daha seçici ve kısa vadeli yatırımlara yöneldiğini belirtiyor.
Geleceğe yönelik beklentiler ve politika önerileri
UNCTAD, 2024 yılında küresel DYY akımlarının ılımlı bir artış göstermesini bekliyor. Ancak bu büyümenin sürdürülebilir olması için gelişmekte olan ülkelerin yatırım ortamını iyileştirmesi, altyapı yatırımlarını artırması ve dijital dönüşüme odaklanması gerektiği vurgulanıyor. Rapor, gelişmekte olan ülkelerin küresel yatırım pastasından daha adil bir pay alabilmesi için uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesi çağrısı yapıyor.
Küresel ekonomideki bu sessiz uçurum, yatırımcılar ve politika yapıcılar için önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Yatırımların dağılımındaki adaletsizlik, uzun vadede küresel büyüme dengesini ve istikrarını tehdit edebilecek potansiyele sahip. UNCTAD raporu, bu soruna dikkat çekerek, daha kapsayıcı bir küresel yatırım mimarisi için somut adımlar atılması gerektiğini ortaya koyuyor.
