Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni düzenlemeyle, 1 Temmuz 2025 itibarıyla kafe ve restoranlarda sunulan tüm yiyecek ve içeceklerin menülerde kalori miktarı, besin değerleri ve içerik ayrıntılarının açıkça belirtilmesi zorunlu hale geliyor. Tüketiciyi bilgilendirme yönetmeliğinde yapılan değişiklik, gıda tüketiminde şeffaflığı artırmayı hedefliyor.
Hangi bilgiler yer alacak?
Yeni yönetmeliğe göre, işletmeler menülerinde her bir ürünün toplam kalori miktarını, karbonhidrat, protein, yağ, lif, tuz ve şeker gibi temel besin öğelerinin miktarlarını porsiyon bazında göstermekle yükümlü olacak. Ayrıca alerjen maddeler ve katkı maddeleri de menüde belirtilecek. Süresi dolmamış ancak tazeliğini yitirmiş ürünler için de ayrı bir uyarı zorunluluğu getiriliyor.
Düzenleme, fast food zincirlerinden lüks restoranlara, pastanelerden kafelere kadar tüm yiyecek-içecek işletmelerini kapsıyor. Bakanlık, denetimlerin sıkılaştırılacağını ve uymayan işletmelere idari para cezası uygulanacağını duyurdu.
Tüketici bilincine katkı
Uzmanlar, bu uygulamanın özellikle obezite ve diyabet gibi kronik hastalıklarla mücadelede önemli bir adım olduğunu belirtiyor. Beslenme uzmanı Dr. Ayşe Yılmaz, "Tüketiciler artık ne yediklerini bilerek tercih yapabilecek. Bu, sağlıklı beslenme alışkanlıklarının yaygınlaşmasına katkı sağlayacak" dedi. Hacettepe Üniversitesi'nden yapılan bir araştırma, tüketicilerin yüzde 80'inin menülerde besin değeri görmek istediğini ancak mevcut uygulamada bunun mümkün olmadığını ortaya koyuyor.
Düzenleme, Avrupa Birliği'nde 2011 yılından beri uygulanan benzer bir yönetmelikle uyumlu. AB ülkelerinde restoran menülerinde kalori bilgisi zorunlu değil ancak gönüllülük esasına dayalı olarak yaygın şekilde kullanılıyor. Türkiye'deki düzenleme ise zorunluluk getirerek daha ileri bir adım atıyor.
İşletmelerin yeni düzenlemeye uyum sağlaması için bazı maliyetlerle karşılaşması bekleniyor. Menü yenileme, besin analizi yaptırma ve personel eğitimi gibi giderlerin küçük işletmeler için yük oluşturabileceği belirtiliyor. Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) yetkilileri, destek paketleri ve geçiş süreci talep ediyor. Bakanlık ise işletmelere yönelik rehber yayınlayacağını ve uyum sürecinde esneklik sağlanacağını duyurdu.
Cezai yaptırımlar da düzenlemeye dahil edildi. Menülerinde gerekli bilgilere yer vermeyen işletmelere 5 bin liradan başlayıp 100 bin liraya kadar idari para cezası uygulanabilecek. Ayrıca yanıltıcı bilgi veren işletmeler için cezalar iki katına çıkacak.
Uygulamanın başlamasına kısa bir süre kala, sektör temsilcileri hazırlıklarını sürdürüyor. Büyük zincirler yeni menülerini bastırırken, küçük işletmeler ise yazılım destekli çözümler arıyor. Bakanlık, denetimlerin ilk aylarda rehberlik ağırlıklı olacağını, yıl sonundan itibaren ise tam cezai uygulamaya geçileceğini açıkladı.
Bu düzenleme, Türkiye'de gıda etiketlemesinde şeffaflık adına atılmış önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Ancak uygulamanın başarısı, işletmelerin uyumu ve tüketicilerin bu bilgileri aktif kullanmasına bağlı. Gıda güvenliği ve halk sağlığı açısından olumlu bir gelişme olsa da, küçük işletmelerin mali yükü ve denetim mekanizmasının etkinliği önümüzdeki dönemde tartışılacak başlıklar arasında yer alıyor.
