Birleşmiş Milletler Genel Kurulu çerçevesinde New York'ta gerçekleştirilen üst düzey temaslarda İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD yönetimine savaşı sona erdirmek ve küresel enerji arzının can damarı olan Hürmüz Boğazı'nı yeniden gemi trafiğine açmak için 7 günlük acil bir eylem planı önerdi. Erakçi, planın detaylarını BM Genel Sekreteri ve bazı Avrupa ülkelerinin temsilcileriyle paylaştığını belirterek, Washington'ın yapıcı yanıt vermesi halinde bölgede tansiyonun hızla düşebileceğini söyledi.
Hürmüz Boğazı'nda Trafik Durdu
İran'ın önerisi, son haftalarda Hürmüz Boğazı'nda artan gerilim ve karşılıklı askeri taciz iddialarının ardından geldi. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri bu dar geçitten taşınıyor. Uluslararası denizcilik kuruluşları, son 10 günde boğazdan geçen tanker sayısının yüzde 40 azaldığını, sigorta şirketlerinin bölgeyi yüksek riskli ilan ettiğini bildirdi. Erakçi, "Hürmüz Boğazı hepimizin ortak mirasıdır. Burada yaşanan her gecikme, dünya ekonomisine saatte milyonlarca dolar kaybettiriyor" dedi.
7 Günlük Planın Ana Hatları
İran'ın sunduğu plana göre ilk 48 saat içinde taraflar arasında karşılıklı ateşkes ilan edilecek ve çatışma hatlarındaki askeri hareketlilik dondurulacak. Üçüncü gün BM gözetiminde ortak bir teknik komite oluşturulacak. Dördüncü ve beşinci günlerde Hürmüz Boğazı'na insani koridor açılacak ve bekleyen gemiler kontrollü şekilde geçiş yapacak. Altıncı gün taraflar esir takası ve kayıp askerlerin iadesi konusunda anlaşacak. Yedinci gün ise Kalıcı Ateşkes Çerçeve Belgesi imzalanacak ve bölgesel güvenlik müzakereleri başlatılacak. Erakçi, planın tüm aşamalarında Uluslararası Kızılhaç Komitesi ve BM İnsani İşler Koordinasyon Ofisi'nin gözlemci olarak yer alacağını vurguladı.
ABD'den İlk Tepkiler Temkinli
Washington'dan gelen ilk açıklamalar ihtiyatlı bir iyimserliğe işaret ediyor. Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi Sözcüsü, "İran'ın önerisini dikkatle inceliyoruz. Ancak sahada somut adımlar görmeden hiçbir taahhütte bulunmayacağız" ifadelerini kullandı. ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, Hürmüz Boğazı'nın uluslararası hukuka uygun şekilde açılmasının öncelikli hedef olduğunu, ancak İran'ın bölgedeki vekil güçlere verdiği desteği kesmesi gerektiğini yineledi. İran heyeti ise görüşmelerin teknik düzeyde süreceğini, siyasi ön koşulların planın uygulanmasını geciktirmemesi gerektiğini savunuyor.
Küresel Piyasalar ve Bölgesel Dengeler
Önerinin duyulmasıyla birlikte Brent petrolün varil fiyatı yüzde 3'ün üzerinde geriledi. Altın ve tahvil faizlerinde de aşağı yönlü hareketler gözlendi. Uzmanlar, Hürmüz'ün açılmasının küresel enflasyon üzerindeki baskıyı hafifletebileceğini, ancak kalıcı bir çözüm için İran ile ABD arasında güven artırıcı adımların şart olduğunu belirtiyor. Bölge ülkeleri ise sessizce arabuluculuk yürütüyor. Katar ve Umman'ın yanı sıra Çin'in de taraflar arasında mekik diplomasisi yürüttüğü öne sürüldü. BM Genel Sekreteri, tüm taraflara "pencerenin kapanmak üzere olduğunu" hatırlatarak diyalog çağrısını yineledi.
Kritik Hafta Başlıyor
İran'ın 7 günlük planı, Orta Doğu'da yıllardır süren gerilimin seyrini değiştirebilecek bir fırsat olarak değerlendiriliyor. Ancak başarı, yalnızca İran'ın değil ABD'nin ve bölgesel aktörlerin iradesine bağlı. Önümüzdeki günlerde tarafların atacağı adımlar, savaşın mı yoksa diplomasinin mi kazanacağını belirleyecek. Şu an için tek gerçek, Hürmüz Boğazı'nda bekleyen her geminin ve her varil petrolün, barışın bedelini herkese hatırlattığıdır.
