Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), son dönemde sayıları ve kullanımları artan insansız hava araçlarının (İHA) izinsiz uçuşlarını engellemek amacıyla özel bir takip sistemi geliştiriyor. Sistem, hava sahası ihlallerini anlık olarak tespit ederek yetkililere uyarı gönderecek ve izinsiz uçan İHA'ların kimlik bilgilerini belirleyecek. Çalışmaların tamamlanmasının ardından sistemin kademeli olarak devreye alınması planlanıyor.
Sistem nasıl çalışacak?
SHGM yetkililerinden alınan bilgiye göre, geliştirilen takip sistemi, İHA'ların uçuş izinlerini ve konum bilgilerini gerçek zamanlı olarak izleyecek. Sistem, hava sahasına giren her İHA'nın kayıtlı olup olmadığını kontrol edecek. Kayıtsız veya izinsiz uçuş tespit edildiğinde, ilgili birimlere anında bildirim yapılacak. Ayrıca, sistem sayesinde İHA'ların uçuş rotaları, irtifaları ve hızları da kayıt altına alınacak. Böylece olası güvenlik ihlallerinde delil niteliği taşıyan veriler elde edilecek.
Takip sistemi, özellikle havalimanları, askeri bölgeler, kritik altyapı tesisleri ve kalabalık etkinlik alanları gibi hassas bölgelerde yoğunlaştırılacak. Bu bölgelerde uçuş yasağı bulunan hava sahalarına giren İHA'ların anında tespit edilmesi hedefleniyor. Sistemin, mevcut radar altyapısıyla entegre çalışması ve İHA'ları diğer hava araçlarından ayırt edebilmesi için yapay zeka destekli algoritmalar kullanılması planlanıyor.
İHA kullanımındaki artış ve güvenlik endişeleri
Son yıllarda Türkiye'de İHA kullanımı hızla yaygınlaştı. Ticari amaçlı kullanımların yanı sıra bireysel kullanıcıların da ilgisiyle İHA sayısı 200 bini aştı. SHGM, 2023 yılında yaklaşık 15 bin İHA tescil ederken, 2024 ilk yarısında bu sayı 10 bine ulaştı. Ancak tescilli İHA sayısındaki artışa rağmen, izinsiz uçuşlar da beraberinde güvenlik sorunlarını getirdi. Özellikle havalimanı çevrelerinde yapılan izinsiz uçuşlar, uçak seferlerini aksatma riski taşıyor. 2023 yılında İstanbul Havalimanı ve Sabiha Gökçen Havalimanı çevresinde 20'den fazla izinsiz İHA tespit edilirken, bunlardan 5'i uçak trafiğini geçici olarak durdurdu.
Güvenlik endişeleri sadece havacılıkla sınırlı değil. Askeri bölgelere yakın alanlarda yapılan izinsiz uçuşlar, milli güvenlik açısından risk oluşturuyor. Ayrıca, özel mülkiyet ve kişisel verilerin korunması da İHA'ların izinsiz kullanımıyla ilgili diğer endişe alanları. SHGM'nin yeni sistemi, bu tür olayların önüne geçmeyi amaçlıyor.
Yasal düzenlemeler ve cezai yaptırımlar
Halihazırda İHA kullanımı, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı (SHT-İHA) kapsamında düzenleniyor. Bu talimata göre, 500 gramın üzerindeki tüm İHA'ların kayıt altına alınması zorunlu. Ayrıca, kontrollü hava sahalarında uçuş yapabilmek için SHGM'den izin alınması gerekiyor. İzinsiz uçuş yapanlara idari para cezası uygulanıyor. 2024 yılı itibarıyla bu cezalar 5 bin TL'den başlayıp 200 bin TL'ye kadar çıkabiliyor. Yeni takip sistemiyle birlikte, cezai yaptırımların caydırıcılığını artırmak ve izinsiz uçuşları en aza indirmek hedefleniyor.
SHGM ayrıca, İHA kullanıcılarına yönelik eğitim ve farkındalık çalışmaları da yürütüyor. Bu kapsamda, İHA kullanıcıları için çevrim içi eğitim modülleri hazırlanırken, yerel yönetimlerle iş birliği içinde bilgilendirme seminerleri düzenleniyor. Yeni takip sistemiyle birlikte, bu eğitimlerin zorunlu hale getirilmesi de gündemde.
Bağımsız değerlendirme
SHGM'nin geliştirdiği takip sistemi, İHA kullanımının artan popülaritesi karşısında güvenlik açıklarını kapatmaya yönelik önemli bir adım. Teknolojinin hızla ilerlediği bir alanda, mevzuatın da aynı hızla güncellenmesi gerekiyor. Ancak sistemin başarısı, sadece teknik altyapıya değil, aynı zamanda kullanıcıların kurallara uyum sağlamasına ve denetimlerin etkinliğine bağlı. Özellikle yapay zeka destekli tespit algoritmalarının doğruluk payı ve yanlış alarm oranları, sistemin güvenilirliğini belirleyecek. Diğer yandan, İHA kullanıcılarının mahremiyet endişeleri de dikkate alınmalı; sistemin kişisel verileri koruyacak şekilde tasarlanması hayati önem taşıyor. Uzun vadede, bu tür düzenlemelerin uluslararası standartlarla uyumlu hale getirilmesi, küresel İHA trafiğinin güvenliği açısından da faydalı olacaktır.
