Bulgaristan'da 1984-1989 yılları arasında Türk azınlığa yönelik uygulanan asimilasyon politikaları, on binlerce insanın anadilini kullanmasını engelledi, isimlerini değiştirdi ve dinî baskılarla karşı karşıya bıraktı. Zorunlu göçe maruz kalan Türkler, o döneme ait acı hatıraları hala taze tutuyor.
Asimilasyon sürecinin başlangıcı
1984 sonunda Bulgaristan Komünist Partisi, ülkedeki Türk azınlığın kimliğini yok etmek amacıyla "Yeniden Doğuş Süreci" adı verilen bir kampanya başlattı. Bu kapsamda Türk kökenli vatandaşların isimleri zorla Slav isimleriyle değiştirildi. Türkçe konuşmak, okumak ve yazmak yasaklandı. Camiler kapatıldı, dini törenler engellendi. Aileler çocuklarına Türkçe isim veremez hale geldi.
Mehmet Ali adlı bir vatandaş, "O günleri anlatmak bile zor. Babamın ismi ertesi gün resmî olarak farklı bir isme dönüşmüştü. Evde bile Türkçe konuşmaktan korkuyorduk. Aynı durum komşularımız için de geçerliydi," diye anlatıyor. Uzun yıllar süren baskılar, birçok kişinin psikolojik travma yaşamasına neden oldu.
Zorunlu göç ve sonuçları
1989 yılında Bulgaristan hükümeti, Türk azınlığa ülkeyi terk etme çağrısı yaptı. Bunun üzerine yaklaşık 350 bin Türk, mallarını bırakarak Türkiye'ye göç etmek zorunda kaldı. Göç edenlerin büyük kısmı, Bulgaristan'da maddi ve manevi her şeyini kaybetti. Türkiye'ye gelenler, uyum sürecinde de zorluklar yaşadı.
Emine Hanım, "1989 yazında sadece bir bavulla yola çıktık. Evimiz, tarlamız, her şeyimiz orada kaldı. Türkiye'ye geldiğimizde her şeye sıfırdan başlamak zorundaydık. Ancak en zoru, geride bıraktığımız aile mezarlarını bir daha görememekti," ifadelerini kullanıyor. Göç hikâyeleri, benzer acıları paylaşan yüz binlerce kişinin ortak hafızasını oluşturuyor.
Kimlik mücadelesi devam ediyor
Bulgaristan'da kalan Türk azınlık, asimilasyon politikalarının izlerini silmek için hâlâ mücadele veriyor. Günümüzde Bulgaristan'daki Türkler kimliklerini korumak için siyasi ve kültürel alanda faaliyet gösteriyor. Trakya Üniversitesi öğretim üyelerinden Prof. Dr. Ahmet Yılmaz, "Bu travmanın etkileri nesilden nesile aktarılıyor. Genç kuşaklar da büyüklerinin yaşadığı baskıların bilincinde. Ancak bugün Bulgaristan'da Türkçe eğitim ve kültürel haklar konusunda mesafe alındığını söylemek mümkün," diyor.
Konuya dair bağımsız bir değerlendirme yapacak olursak, Bulgaristan Türklerinin yaşadığı asimilasyon süreci, sadece geçmişte kalan bir trajedi değil; aynı zamanda günümüz Avrupa'sında azınlık haklarının korunması gerekliliğini de hatırlatan önemli bir tarihsel ders niteliği taşıyor. Bu tür politikaların tekrarlanmaması için uluslararası toplumun hafızası taze kalmalıdır.
