Yozgat'ın Şefaatli ilçesine bağlı Küçükincirli köyünde, geleneksel pekmez yapımının vazgeçilmez unsuru olan pekmez toprağı, 20 metre derinlikten çıkarılıyor. Halk arasında ak toprak veya pekmez toprağı olarak bilinen, bilimsel adı marn olan bu özel toprak, pekmeze kendine has lezzetini ve kıvamını veriyor. Yüzyıllardır süregelen bu gelenek, şimdi Almanya'ya kadar uzanan bir ihracat ağına dönüşmüş durumda.
Meşakkatli çıkarma süreci
Küçükincirli köyünde pekmez toprağı çıkarmak, tam anlamıyla bir emek ve sabır işi. Köylüler, ocak açmak için önce 20 metre derinliğe kadar kazı yapıyor. Ardından çıkarılan toprak, elenerek yabancı maddelerden arındırılıyor. Bu toprak, pekmez yapımında şıranın berraklaşması ve asitliğinin dengelenmesi için kullanılıyor. Geleneksel yöntemlerle yapılan bu işlem, pekmezin rengini, tadını ve dayanıklılığını belirliyor. Köyde hemen her aile, geçimini bu topraktan sağlıyor.
Almanya'ya uzanan yolculuk
Çıkarılan pekmez toprağı sadece Türkiye'de değil, yurt dışında da rağbet görüyor. Özellikle Almanya'da yaşayan Türk vatandaşları, memleketlerinde yapılan pekmezin lezzetini elde etmek için bu toprağı talep ediyor. Köylüler, topladıkları toprağı önce bölgedeki pekmez üreticilerine, ardından ihracatçılara satıyor. Son yıllarda artan talep, köy ekonomisini canlandırmış durumda. Almanya'ya gönderilen toprak, oradaki Türk marketlerinde ve online platformlarda alıcı buluyor.
Beyaz altının ekonomik değeri
Pekmez toprağı, Yozgat için adeta beyaz altın niteliğinde. Köylüler, bu toprağın kilosunu belirli bir fiyattan satarak geçimlerini sağlıyor. Ancak işin zorluğu, çıkarılmasındaki meşakkatten kaynaklanıyor. Her bir çuval toprak için saatlerce kazı yapmak gerekiyor. Buna rağmen köylüler, geleneği yaşatmanın ve ekonomik getirisinin peşinde. Yozgat Valiliği ve il tarım müdürlüğü, bu ürünün coğrafi işaret alması için çalışma başlatmış durumda. Böylece hem yerel üretici korunacak hem de tanıtım artacak.
Geleneksel pekmez yapımındaki rolü
Pekmez toprağı, üzüm şırasının kaynatılması sırasında eklenerek şıranın içindeki asidi nötralize ediyor ve berrak bir pekmez elde edilmesini sağlıyor. Bu toprak olmadan pekmez, istenen kıvama ve lezzete ulaşamıyor. Yozgat pekmezi, bu toprak sayesinde diğer bölgelerin pekmezlerinden ayrılıyor. Köylüler, toprağın kalitesinin çıkarıldığı derinliğe ve bölgenin jeolojik yapısına bağlı olduğunu belirtiyor. 20 metre derinlikten çıkarılan toprak, en makbul olanı.
Gelecek nesillere aktarım
Küçükincirli köyünde gençler, bu geleneği sürdürmekte zorlanıyor. Şehirlere göç, pekmez toprağı çıkaran aile sayısını azaltmış durumda. Ancak son yıllarda artan talep, gençleri tekrar köye dönmeye teşvik ediyor. Köyde açılan kooperatif, ürünün pazarlanmasında önemli rol oynuyor. Üniversitelerin jeoloji bölümleri, bu toprağın özelliklerini araştırmak için bölgeye geliyor. Yozgat'ın beyaz altını, hem kültürel mirası hem de ekonomik potansiyeliyle dikkat çekiyor.
Sonuç olarak, Yozgat'ın pekmez toprağı, geleneksel yöntemlerle çıkarılan ve sınırları aşan bir değer. Almanya'ya kadar uzanan bu yolculuk, aslında bir kültürün ve emeğin hikayesi. Yerel yönetimlerin ve üreticilerin ortak çabasıyla, bu mirasın gelecek kuşaklara aktarılması ve ekonomik getirisinin artırılması mümkün görünüyor. Ancak sürdürülebilirlik için doğru planlama şart.
