Yaz mevsiminin gelmesiyle doğada geçirilen zamanın artması, yılan, akrep ve kene ısırığı vakalarında belirgin bir yükselişe neden oldu. İstanbul Aile Hekimliği Derneği (İSTAHED), halk arasında yaygın olan ancak ölümle sonuçlanabilecek yanlış ilk yardım uygulamalarına karşı vatandaşları uyardı. Dernek yetkilileri, her yıl yüzlerce kişinin yanlış müdahale nedeniyle hayatını kaybettiğine dikkat çekerek, doğru bilinen yanlışların acil servis başvurularını artırdığını belirtti. İSTAHED Başkanı Dr. Mehmet Yılmaz, "Kene ısırmasında üzerine sigara basmak, yılan sokmasında yarayı kesip emmek gibi yöntemler kesinlikle uygulanmamalıdır" dedi.
Yılan sokmalarında en sık yapılan hatalar
Yılan sokmalarında ilk müdahale büyük önem taşıyor. Uzmanlar, paniğe kapılmadan sakin kalınması ve hemen 112'ye haber verilmesi gerektiğini vurguluyor. Dr. Yılmaz, "Yarayı kesip zehri emmeye çalışmak, turnike uygulamak, yaraya buz koymak gibi yöntemler zehrin daha hızlı yayılmasına neden oluyor. Ayrıca yılanın başını ezmek veya öldürmeye çalışmak ek ısırık riskini beraberinde getiriyor" ifadelerini kullandı. Zehrin etkisini yavaşlatmak için yaralı bölgenin kalp seviyesinin altında tutulması ve hareket ettirilmemesi öneriliyor. Yılan türünün teşhisi için mümkünse yılanın fotoğrafının çekilmesi, sağlık ekiplerine yol gösterici olabiliyor.
Akrep sokmalarında yanlış bilinenler
Akrep sokmalarında da benzer yanlışlar mevcut. Halk arasında akrep sokmasına karşı "üzerine idrar yapmak" ya da "alkol dökmek" gibi yöntemlerin iyi geldiği inanışı aslında durumu daha da kötüleştiriyor. Uzmanlar, akrep sokmasında yaranın temiz suyla yıkanması, soğuk kompres uygulanması ve ağrı kesici alınması gerektiğini belirtiyor. Dr. Yılmaz, "Özellikle çocuklar ve yaşlılar risk grubunda; kalp çarpıntısı, nefes darlığı, şuur kaybı gibi belirtiler acil müdahale gerektirir" uyarısında bulundu. Ülkemizde en sık görülen akrep türü olan _Androctonus crassicauda_'nın zehri ölümcül olabilir.
Kene ısırmalarında hayat kurtaran bilgiler
Kene vakaları, özellikle Kırım Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) hastalığı riski nedeniyle ayrı bir önem taşıyor. Kenenin üzerine sigara basmak, çakmakla yakmak, alkol dökmek gibi yöntemler kenenin kusmasına ve kan emdiği bölgeye tükürüğünü bırakmasına neden olarak virüsün bulaşma riskini artırıyor. Doğru müdahale yöntemi, kenenin cilde yakın bir yerinden ince uçlu bir cımbızla çevirerek çekilmesi ve ardından yaranın antiseptikle temizlenmesi. Çıkarılan kenenin atılmayıp bir poşet içinde saklanması, gerekli tetkiklerin yapılabilmesi için önemli. İSTAHED, kene ısırması sonrası 10 gün boyunca halsizlik, ateş, baş ağrısı gibi belirtilerin takip edilmesi ve herhangi bir belirtide derhal sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini hatırlatıyor.
Doğal ortamda alınması gereken önlemler
Uzmanlar, doğada yapılan yürüyüşlerde, pikniklerde ve tarım alanlarında çalışırken koruyucu önlemler alınmasını öneriyor. Açık renkli giysiler giymek, pantolon paçalarını çorap içine sokmak, yüksek otlardan ve taşlık alanlardan uzak durmak, vücudu düzenli olarak kene ve akrep açısından kontrol etmek alınabilecek basit ama etkili tedbirler arasında. Ayrıca evlerde pencere ve kapılara sineklik takılması, bahçe temizliğinin düzenli yapılması, ahır ve samanlık gibi alanlarda dikkatli olunması tavsiye ediliyor. İSTAHED, özellikle çocukların bu tür alanlarda oynarken gözetim altında tutulmasını öneriyor.
Sağlık sistemine yansımaları ve değerlendirme
Yaz aylarında bu tür vakaların artması, sağlık sistemindeki acil servis yükünü de artırıyor. Yanlış ilk yardım uygulamaları nedeniyle hastaneye başvuran hastaların tedavi süreci uzuyor ve komplikasyon riski yükseliyor. Halk sağlığı uzmanları, toplumun bu konuda bilinçlendirilmesinin hayati önem taşıdığını ifade ediyor. Sağlık Bakanlığı'nın her yıl yayımladığı kene ve zehirli hayvan ısırmaları genelgesine rağmen, bilgi eksikliği devam ediyor. Bu noktada aile hekimlerine ve yerel yönetimlere düşen bilgilendirme faaliyetleri, kırsal alanlarda daha da yoğunlaştırılmalı. Ülkemizde her yıl onlarca kişinin hayatını kaybettiği bu tür olayların önlenmesi, basit ama doğru müdahale bilgisiyle mümkün. Vatandaşların, kulaktan dolma bilgilerle değil, bilimsel yöntemlerle hareket etmesi gerekiyor. Unutulmamalıdır ki, yazın tadını çıkarırken doğanın bu sürprizlerine karşı hazırlıklı olmak herkesin sorumluluğu.
