Türk göz doktoru Dr. İskender Alkın Solmaz'ın 8 yıl önce çalışmalarına başladığı ve Fuchs distrofisi adlı kornea hastalığına karşı geliştirdiği ilaç, tavşanlar üzerinde yapılan deneylerde olumlu sonuç verdi. Şu anda kornea nakli dışında tedavisi bulunmayan ve tedavi edilmediğinde körlüğe yol açan bu hastalık için geliştirilen ilaç, Amerikan Katarakt ve Refraktif Cerrahi Derneği'nin (ASCRS) yıllık toplantısında bilim dünyasına tanıtıldı.
Fuchs Distrofisi Nedir?
Fuchs distrofisi, korneanın en iç tabakası olan endotel hücrelerinin zamanla kaybıyla karakterize, ilerleyici bir göz hastalığıdır. Genellikle 50 yaş sonrası ortaya çıkar ve kadınlarda erkeklere oranla daha sık görülür. Hastalık ilerledikçe kornea bulanıklaşır, görme azalır ve son evrede kornea nakli gerekebilir. Şu an için hastalığın ilerlemesini durduracak veya geri döndürecek bir ilaç bulunmuyor. Tedavi sadece ileri evrede kornea nakli ile mümkün.
İlacın Gelişim Süreci ve Etki Mekanizması
Dr. İskender Alkın Solmaz, UCLA'da (University of California, Los Angeles) yaptığı araştırmalar sırasında Fuchs distrofisinde endotel hücre kaybının moleküler mekanizmalarını inceledi. Hücre ölümünü tetikleyen oksidatif stres ve apoptoz yolaklarını hedef alan bir molekül geliştirdi. Bu molekül, kornea endotel hücrelerini hasardan koruyarak hücre kaybını yavaşlatıyor ve hatta bazı durumlarda hücre çoğalmasını teşvik ediyor. Preklinik çalışmalarda tavşanlara uygulanan ilacın, altı ay boyunca kornea saydamlığını koruduğu ve endotel hücre yoğunluğunda artış sağladığı gözlemlendi.
Solmaz, çalışmayla ilgili yaptığı açıklamada, "Amacımız bu hastalığa yakalanan kişilerin kornea nakline ihtiyaç duymadan görme yetilerini koruyabilmelerini sağlamak. İlacımız, göz damlası formunda uygulanabiliyor ve hastalar tarafından kolaylıkla kullanılabilecek. Tavşanlarda elde ettiğimiz başarılı sonuçlar, insan denemeleri için umut verici" dedi.
Klinik Çalışmalar ve Gelecek Planları
İlacın insanlarda güvenlik ve etkinliğini test edecek faz 1 klinik çalışmasına 2024 yılının ikinci yarısında başlanması planlanıyor. Faz 1 çalışması, sağlıklı gönüllüler ve Fuchs distrofisi hastalarında ilacın tolere edilebilirliğini ve yan etkilerini değerlendirecek. Başarılı sonuçlar halinde faz 2 ve faz 3 çalışmalarıyla ilacın etkinliği daha geniş hasta gruplarında test edilecek. Dr. Solmaz, ilacın 5-7 yıl içinde piyasaya sürülebileceğini tahmin ediyor.
Bu gelişme, Fuchs distrofisi başta olmak üzere diğer kornea endotel hastalıkları için de yeni tedavi seçeneklerinin önünü açabilir. Ayrıca, kornea nakli bekleyen hastaların sayısını azaltması ve organ bağışına olan ihtiyacı düşürmesi bekleniyor.
Türk bilim insanının bu başarılı çalışması, göz hastalıkları alanında ülkemizin uluslararası arenada adını duyurmasını sağlarken, binlerce hastaya umut oluyor. Dr. Solmaz'ın ekibi, ilacın geliştirilmesi sürecinde TÜBİTAK ve çeşitli vakıflardan destek aldı. Ayrıca, ASCRS gibi saygın bir kuruluşta çalışmanın kabul edilmesi, bilimsel geçerliliğini ve önemini kanıtlıyor.
