ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen nükleer müzakerelerin tıkanması üzerine sert bir açıklama yaptı. Trump, İran'ın müzakere sürecini gereğinden fazla uzattığını savunarak, ülkesinin sabrının tükendiğini belirtti. Amerikan başkanı, olası bir askeri müdahalenin çok kısa süreceğini ima ederek, "Dört saatlik bir savaş sonrası bedelini ödeyecekler" ifadesini kullandı. Bu açıklama, Tahran yönetiminden henüz resmi bir yanıt almazken, uluslararası kamuoyunda endişe yarattı.
Müzakere süreci neden tıkandı?
Trump yönetimi, nükleer anlaşmanın yeniden yapılandırılması için İran'a yeni bir çerçeve sunmuştu. Ancak Tahran, balistik füze programı ve bölgesel nüfuz gibi konularda taviz vermeye yanaşmadı. ABD'li yetkililere göre, son haftalarda e-posta ve ara bulucular aracılığıyla yürütülen görüşmelerde ilerleme kaydedilemedi. Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, "İran anlaşmak istemiyor, sadece zaman kazanıyor. Artık bu oyuna son veriyoruz" dedi. Bu sözler, diplomatik çözüm arayışlarının sonuna gelindiğine işaret ediyor.
Askeri seçenek masada
Beyaz Saray'dan yapılan bilgilendirmede, Trump'ın ulusal güvenlik ekibine İran'ın nükleer tesislerine yönelik operasyon planlarını güncelleme talimatı verdiği öğrenildi. Pentagon kaynakları, olası bir saldırının sadece 4 saat süreceğini ve İran'ın nükleer programını yıllarca geriye götüreceğini iddia ediyor. Ancak analistler, böyle bir hamlenin bölgesel bir savaşı tetikleyebileceği konusunda uyarıyor. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani daha önce, "Ülkemizin toprak bütünlüğüne yönelik herhangi bir saldırıya karşılık veririz" demişti. Trump'ın tehdidi, bu açıklamaların ardından gerilimi tırmandırdı.
Uluslararası tepkiler
Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, tarafları yeniden müzakere masasına dönmeye çağırdı. Rusya ve Çin ise ABD'yi tek taraflı eylemlerden kaçınmaya davet etti. Birleşmiş Milletler, nükleer anlaşmanın korunması için arabuluculuk teklifini yineledi. Ancak Trump yönetimi, BM'nin rolüne sıcak bakmıyor. Uzmanlar, ABD'nin 2018'de anlaşmadan çekilmesinin ardından İran'ın uranyum zenginleştirme programını hızlandırdığını hatırlatıyor. Şu anda İran, yüzde 60'a kadar zenginleştirilmiş uranyum üretmeyi başardı. Bu oran, nükleer bomba yapımı için gereken yüzde 90 seviyesine oldukça yakın.
Bağlam ve değerlendirme
Trump'ın bu tehdidi, seçim öncesi dönemde sert bir duruş sergileme stratejisi olarak da yorumlanıyor. ABD'de başkanlık seçimlerine bir yıldan az bir süre kala, İran'a karşı güçlü bir tavır, Trump'ın milliyetçi tabanını memnun edebilir. Ancak askeri bir çatışma, Orta Doğu'da zaten kırılgan olan dengeleri tamamen altüst edebilir. İran'ın Körfez'deki petrol tankerlerine ve Suudi Arabistan'daki enerji tesislerine yönelik misilleme yapma kapasitesi bulunuyor. Bu nedenle, "dört saatlik savaş" söylemi, gerçekçi bir senaryodan çok, psikolojik bir savaş taktiği olarak görülüyor. İran'ın şu ana kadar doğrudan bir yanıt vermemesi de, taraflar arasında hâlâ bir iletişim kanalının açık olduğu izlenimini uyandırıyor.
