ABD Başkanı Donald Trump, İran ordusuna yönelik yeni bir açıklama yaparak, Tahran yönetimindeki ılımlı unsurları hedef almadıklarını ancak diğerlerini etkisiz hale getirdiklerini savundu. Trump, resmi bir temas veya görüşme olmaksızın yaptığı yazılı açıklamada, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri konusunda Washington'un taleplerinin karşılanmaması halinde sürecin farklı sonlanabileceği uyarısında bulundu.
Trump'ın açıklamaları ve İran'a yönelik mesajları
Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada Trump, İran ordusunda "ılımlı olanlara" dokunmadıklarını ifade ederken, "Ilımlı olmayan başka kişiler var. Onları etkisiz hale getirdik" dedi. ABD Başkanı, İran'ın nükleer anlaşma müzakerelerinde esneklik göstermediğini ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla istikrarı bozduğunu öne sürdü. Trump, "İstediğimizi alamazsak, bu işi farklı sonlandırırız" ifadelerini kullanarak, askeri seçeneklerin masada olduğunu ima etti.
Trump'ın bu çıkışı, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırdığı ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) Tahran'a yönelik eleştirilerinin yoğunlaştığı bir döneme denk geldi. ABD yönetimi, son haftalarda İran'a yönelik yeni yaptırımlar açıklamış ve Körfez'de askeri varlığını takviye etmişti.
ABD-İran geriliminde son durum
İran ile ABD arasında 2015'te imzalanan nükleer anlaşma, Trump'ın 2018'de tek taraflı olarak çekilmesiyle rafa kalkmıştı. O tarihten bu yana iki ülke arasındaki gerginlik zaman zaman sıcak çatışmaya dönüşme noktasına geldi. 2020'de ABD'nin Bağdat'ta İranlı General Kasım Süleymani'yi öldürmesiyle tırmanan kriz, İran'ın misillemesiyle karşılık bulmuştu.
Uzmanlar, Trump'ın son açıklamalarını seçim öncesi bir söylem olarak değerlendirirken, İran'ın nükleer dosyada ilerleme kaydetmesinin ABD için kırmızı çizgi olduğunu vurguluyor. Washington yönetimi, İran'ın nükleer silah üretme kapasitesine ulaşmasını engellemek için her türlü seçeneğin değerlendirildiğini belirtiyor.
Öte yandan, İran Dışişleri Bakanlığı'ndan Trump'ın açıklamalarına henüz resmi bir yanıt gelmedi. Tahran yönetimi daha önce yaptığı açıklamalarda, müzakere masasına dönmek için ön koşulsuz görüşmeleri kabul edebileceklerini ancak yaptırımların tamamen kaldırılmasını şart koştuklarını duyurmuştu.
Trump'ın 'ılımlı İranlılar' ifadesi, Tahran yönetimindeki reformist kanat ile muhafazakarlar arasındaki ayrışmayı da gündeme taşıdı. ABD, geçmişte İran'daki reformistleri desteklediği yönünde eleştirilmişti. Ancak Trump'ın son sözleri, Washington'un Tahran'da yalnızca askeri hedeflere odaklandığı izlenimi verdi.
Gerilimin tırmanması halinde bölgesel dengelerin de etkilenmesi bekleniyor. Irak, Suriye ve Yemen'de İran destekli grupların faaliyetleri, ABD ve müttefikleri için güvenlik riski oluşturuyor. Trump yönetimi, bu grupların etkisiz hale getirilmesi için son dönemde çeşitli operasyonlar düzenlemişti.
Bağımsız analistler, Trump'ın bu söyleminin aslında İran'ı müzakere masasına çekme amacı taşıdığını, ancak sert dilin taraflar arasındaki güveni daha da zedelediğini belirtiyor. İran'ın nükleer programındaki ilerleme ve bölgesel nüfuz mücadelesi, önümüzdeki dönemde ABD-İran ilişkilerinin temel belirleyicisi olacak.
