ABD Başkanı Donald Trump’ın, geçen hafta açıkladığı yeni gümrük tarifeleri sonrası sert düşen piyasalarda yüzlerce hisse senedi alımı yaptığı ortaya çıktı. CNBC’nin mali beyan kayıtlarına dayandırdığı analizde, Trump’ın tarifelerde geri adım atmadan bir gün önce Apple, Alphabet, Amazon, Microsoft ve Nvidia gibi teknoloji devlerinin hisselerinden önemli miktarlarda satın aldığı belirtiliyor. Bu hamle, başkanın kamu görevi ile kişisel mali çıkarları arasında olası bir çıkar çatışmasını yeniden gündeme getirdi.
Binlerce hisselik alım dalgası
CNBC’nin elde ettiği mali beyan belgelerine göre Trump, tarifelerin duyurulmasının ardından yaşanan sert satış dalgası sırasında toplamda 500’den fazla işlemle yaklaşık 15 milyon dolar değerinde hisse senedi aldı. İşlemlerin büyük kısmı, tarifelerin uygulamaya konmasından sadece iki gün önce gerçekleşti. Alım yapılan şirketler arasında sadece teknoloji devleri değil, aynı zamanda Bank of America, JPMorgan Chase gibi finansal kuruluşlar ve Chevron, Exxon Mobil gibi enerji şirketleri de bulunuyor. Uzmanlar, bu kadar büyük ölçekli ve zamanlaması dikkat çekici bir alımın, başkanın piyasa bilgisine erişimi ve politika kararları üzerindeki etkisi düşünüldüğünde ciddi etik sorunlar doğurduğunu vurguluyor.
Yasal boşluklar ve etik tartışmaları
Mevcut ABD yasaları, başkan ve üst düzey yetkililerin mali işlemlerini belirli bir süre içinde kamuya açıklamasını zorunlu kılıyor ancak bu işlemlerin önceden onaylanmasını ya da yasaklanmasını öngörmüyor. Trump’ın bu alımları, kendi yürütme yetkisiyle aldığı tarife kararlarından kişisel olarak faydalanıp faydalanmadığı sorusunu akıllara getiriyor. Demokrat Partili senatörler, konunun Adalet Bakanlığı ve Etik Kurulu tarafından soruşturulması için çağrı yaparken, Beyaz Saray sözcüsü yaptığı açıklamada tüm işlemlerin yasal olduğunu ve başkanın piyasa koşullarına yatırım yapma hakkı bulunduğunu savundu. Ancak bağımsız etik uzmanları, bir başkanın kendi politikalarının piyasa etkilerini öngörerek bu şekilde alım yapmasının, kamu güvenini zedeleyici olduğunu ifade ediyor.
Tarifelerin ardından piyasa hareketleri
Trump’ın geçen hafta Çin ve Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülkeye yönelik yeni gümrük tarifelerini açıklaması, küresel piyasalarda sert satışlara neden olmuştu. Dow Jones endeksi bir günde yüzde 3,2 değer kaybederken, Nasdaq yüzde 4,6 düşüş yaşadı. Trump’ın bu düşüşü fırsat bilerek hisse alımı yaptığı tespiti, piyasa manipülasyonu tartışmalarını da beraberinde getirdi. Eski SEC (Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu) başkanlarından biri, konunun içeriden öğrenenlerin ticareti (insider trading) kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ancak başkanların bu tür yasaların kapsamı dışında tutulduğunu hatırlattı.
Kamuoyu ve siyasi yansımalar
Olay, Trump’ın başkanlık döneminde sık sık gündeme gelen çıkar çatışması iddialarını yeniden alevlendirdi. Trump Organization’ın mali yapısı ve başkanın aile üyelerinin iş dünyasındaki konumları da bu tartışmaların odağında. Anket şirketlerinin yaptığı kamuoyu yoklamaları, Amerikan halkının yüzde 64’ünün başkanın mali işlemlerinin bağımsız bir kurul tarafından denetlenmesi gerektiğini düşündüğünü gösteriyor. Siyasi analistler, bu skandalın önümüzdeki ara seçimlerde Cumhuriyetçi Parti’ye maliyet çıkarabileceği yorumunu yapıyor. Trump ise sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Ben Amerikan ekonomisine yatırım yapıyorum, bunda yanlış bir şey yok” ifadelerini kullandı.
Başkanın mali işlemleri konusundaki tartışmalar, ABD’de başkanlık makamının etik standartlarının yeniden ele alınması gerektiğini gösteriyor. Mevcut yasal düzenlemeler, başkanların piyasalarda işlem yapmasını engellememekle birlikte, bu tür durumlar kamu güvenini sarsıcı etkiler doğurabiliyor. Uzmanlar, bu olayın ardından Kongre’nin başkan ve başkan yardımcısının hisse senedi alım-satımını yasaklayan veya kısıtlayan bir yasa çıkarmasının gündeme gelebileceğini belirtiyor. Ancak mevcut siyasi iklimde böyle bir düzenlemenin hayata geçmesi için hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat desteğinin sağlanması gerekiyor.
