Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), engelli bireylerin televizyon yayınlarına erişimini kolaylaştırmak amacıyla getirilen yükümlülüklerin yerine getirilmediği gerekçesiyle 5 televizyon kanalı ve Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'na (RTÜK) resmi uyarıda bulundu. Kurum, yayıncıların işaret dili, sesli betimleme ve altyazı gibi erişilebilirlik hizmetlerini sunmadığını tespit etti.
İhlaller ve Yaptırımlar
TİHEK'in incelemeleri sonucunda, söz konusu kanalların 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve ilgili yönetmeliklerde belirtilen yükümlülükleri ihlal ettiği belirlendi. Kanun, televizyon yayınlarının engelli bireyler için erişilebilir olmasını zorunlu kılıyor. İhlaller arasında işaret dili çevirisi eksikliği, sesli betimleme yapılmaması ve altyazı hizmetlerinin sunulmaması yer alıyor. Kurum, kanallara yönelik uyarılarını yazılı olarak iletti ve eksikliklerin giderilmesi için süre verdi.
RTÜK'e Çağrı
TİHEK, RTÜK'ü de göreve çağırarak, erişilebilirlik standartlarına uymayan yayıncılara yönelik denetimlerin artırılmasını ve gerekli yaptırımların uygulanmasını talep etti. Kurum, RTÜK'ün mevcut denetim mekanizmalarının yetersiz kaldığını vurgulayarak, engelli dostu yayıncılığın teşvik edilmesi gerektiğini belirtti.
Engelli Hakları ve Yasal Çerçeve
Türkiye'de engelli bireylerin medya erişimi, anayasal ve yasal güvence altında. 5378 sayılı Kanun'un 14. maddesi, engellilerin her türlü hizmete erişimini garantilerken, RTÜK tarafından çıkarılan yönetmelikler de yayıncılara erişilebilirlik yükümlülükleri getiriyor. Özellikle 2019'da güncellenen yönetmelik, işaret dili, sesli betimleme ve altyazı gibi hizmetlerin sunulmasını zorunlu kılıyor. Ancak denetim eksiklikleri ve yaptırımların caydırıcı olmaması nedeniyle uygulamada sorunlar yaşanıyor.
Engelli Derneklerinden Destek
Engelli hakları dernekleri, TİHEK'in bu adımını olumlu karşıladı. Dernek temsilcileri, televizyon kanallarının erişilebilirlik hizmetlerini maliyet unsuru olarak görmekten vazgeçmesi gerektiğini belirterek, bu hizmetlerin yasal bir zorunluluk olduğunu hatırlattı. Ayrıca, erişilebilir yayıncılığın engelli bireylerin toplumsal yaşama katılımı için kritik olduğu vurgulandı.
Uygulamadaki Zorluklar ve Çözüm Önerileri
Uzmanlar, erişilebilirlik hizmetlerinin sunulmasında teknik altyapı eksikliği, personel yetersizliği ve maliyet gibi faktörlerin etkili olduğunu belirtiyor. Çözüm olarak, kanallara teşvikler sağlanması, ortak altyapı projeleri geliştirilmesi ve denetimlerin sıklaştırılması öneriliyor. Ayrıca, erişilebilirlik konusunda farkındalık artırıcı kampanyalar düzenlenmesi gerektiği ifade ediliyor.
Sonuç ve Beklentiler
TİHEK'in uyarısı, engelli bireylerin medya erişimi konusunda önemli bir adım olsa da, kalıcı çözüm için tüm paydaşlara görev düşüyor. Yayıncıların yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi, RTÜK'ün etkin denetimi ve toplumsal farkındalığın artmasıyla engelli dostu yayıncılık standartları hayata geçebilir. Engelli bireylerin sesini duyurmak ve haklarını savunmak adına atılan bu adımın takipçisi olunması gerekiyor.
