Küresel ölçekte rekor seviyelere ulaşan yaz sıcakları, sağlık üzerindeki tehditlerini artırırken, uzmanlar özellikle antidepresan ve antipsikotik ilaç kullanan bireyler için kritik bir uyarıda bulundu. Yapılan yeni araştırmalar, bu ilaçların vücudun terleme ve ısı düzenleme mekanizmalarını bozarak sıcak çarpması riskini önemli ölçüde artırdığını ortaya koydu.
İlaçlar ısı düzenleme mekanizmasını nasıl etkiliyor?
Antidepresanlar, özellikle SSRI grubu ilaçlar, beyindeki serotonin seviyelerini etkileyerek vücut sıcaklığının düzenlenmesinde rol oynayan hipotalamus fonksiyonlarını bozabiliyor. Benzer şekilde antipsikotikler de antihistaminik ve antikolinerjik etkileri sayesinde ter bezlerinin çalışmasını baskılayarak vücudun soğutma kapasitesini düşürüyor. Uzman Dr. Melek Yılmaz, "Bu ilaçlar vücudun doğal soğutma sistemini devre dışı bırakıyor. Normalde terleyerek ısı kaybeden vücut, ilaçların etkisiyle bu yeteneğini yitiriyor ve iç sıcaklık hızla yükselebiliyor" dedi.
Risk grupları ve belirtiler
Özellikle yaşlılar, kronik hastalığı olanlar ve yüksek doz ilaç kullananlar daha büyük risk altında. Sıcak çarpmasının erken belirtileri arasında baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kuru ve kızarık cilt, hızlı nabız ve bilinç bulanıklığı yer alıyor. Uzmanlar, bu belirtileri fark eden ilaç kullanıcılarının derhal serin bir ortama geçmeleri, bol sıvı tüketmeleri ve gerekirse tıbbi yardım almaları gerektiğini vurguluyor.
Alınabilecek önlemler
- İlaçlarınızı doktorunuza danışmadan kesmeyin veya doz değişikliği yapmayın.
- Günün en sıcak saatlerinde (10.00-16.00) dışarı çıkmaktan kaçının.
- Hafif, açık renkli ve bol giysiler tercih edin.
- Günde en az 8 bardak su için, kafeinli ve alkollü içeceklerden uzak durun.
- Serinletici duş alın veya ıslak havlu kullanın.
- Evde perde veya panjur kullanarak güneş ışığını engelleyin.
Sağlık Bakanlığı da konuyla ilgili bir uyarı yayımlayarak, özellikle psikiyatrik ilaç kullanan vatandaşların sıcak havalarda daha dikkatli olmasını istedi. Bakanlık, aile hekimlerine ve eczanelere de bilgilendirme broşürleri gönderdi.
Küresel sıcaklık rekorları ve sağlık etkileri
Dünya genelinde sıcaklıklar son 100 yılın en yüksek seviyelerine ulaşırken, Avrupa'da geçen yıl sıcak hava dalgaları nedeniyle 60 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Türkiye'de de benzer bir tablo yaşanıyor. Meteoroloji Genel Müdürlüğü, önümüzdeki günlerde sıcaklıkların mevsim normallerinin 5-8 derece üzerinde seyredeceğini açıkladı.
Uzmanlar, iklim değişikliğinin etkisiyle sıcak hava dalgalarının daha sık ve şiddetli hale geleceğini belirterek, özellikle kronik hastalığı olanlar ve düzenli ilaç kullananlar için koruyucu önlemlerin hayati önem taşıdığını vurguluyor. Bu bağlamda, sağlık otoritelerinin sıcak hava dalgası uyarı sistemlerini geliştirmesi ve risk gruplarına yönelik erken uyarı mekanizmaları oluşturması gerekiyor. Aksi takdirde, ilaç kullanımına bağlı sıcak çarpması vakaları önlenebilir bir halk sağlığı sorunu olmaktan çıkıp daha büyük bir krize dönüşebilir.
