İzmir'in Bergama ilçesinde yaşayan ve UNESCO tarafından 'Yaşayan İnsan Hazinesi' olarak kabul edilen parşömen ustası İsmail Araç, 93 yaşında hayatını kaybetti. Araç, binlerce yıllık parşömen yapım geleneğini günümüze taşıyan son isimlerden biriydi. Bir süredir sağlık sorunları yaşayan usta, tedavi gördüğü hastanede vefat etti.
Parşömen sanatının yaşayan hafızası
1932 yılında Bergama'da doğan İsmail Araç, çocuk yaşta babasından öğrendiği parşömen yapımını 70 yılı aşkın süredir sürdürüyordu. Yüzlerce yıl önce Bergama'da icat edilen parşömeni, geleneksel yöntemlerle üreten Araç, bu sanatın son temsilcilerinden biri olarak biliniyordu. Keçi ve koyun derisini işleyerek elde ettiği parşömenleri, el yazması eserlerin onarımında kullanılmak üzere müzecilere ve koleksiyonerlere satıyordu.
Araç, 2012 yılında UNESCO'nun 'Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması' programı kapsamında 'Yaşayan İnsan Hazinesi' unvanına layık görüldü. Bu unvan, geleneksel el sanatlarını yaşatan ve aktaran kişilere veriliyor. Araç, parşömen yapımının tüm aşamalarını bilen ve uygulayan nadir kişilerden biriydi.
Bergama'dan dünyaya açılan bir miras
İsmail Araç'ın vefatı, sadece Türkiye'de değil, dünya kültür mirası açısından da önemli bir kayıp. Parşömen, adını Bergama'dan alan ve MÖ 2. yüzyılda bu bölgede geliştirilen bir yazı malzemesi. Araç'ın atölyesi, bu kadim geleneğin son kalesi konumundaydı. Kendisi, birçok kez yurt içi ve yurt dışında sergiler açarak parşömen sanatını tanıtmış, üniversitelerde konferanslar vermişti.
Bergama Belediyesi, Araç'ın anısını yaşatmak amacıyla bir parşömen müzesi kurma çalışmalarına başladı. Belediye yetkilileri, ustanın atölyesindeki malzemelerin ve araç gereçlerin muhafaza edileceğini belirtti. Araç'ın vefatıyla birlikte, parşömen yapımının en zor aşamalarından olan deri işleme ve zımparalama tekniklerinin kaybolma riski doğdu.
Bir ustanın ardından
İsmail Araç'ın cenazesi, Bergama'da düzenlenen törenle toprağa verildi. Törene belediye başkanı, kültür bakanlığı temsilcileri ve çok sayıda seveni katıldı. Araç, arkasında yüzlerce el yapımı parşömen ve bu sanata gönül vermiş birkaç çırak bıraktı. Ancak ustanın kendine özgü el becerilerinin tam anlamıyla aktarılamadığı ifade ediliyor. Bu durum, somut olmayan kültürel mirasın korunması konusundaki hassasiyeti bir kez daha gündeme taşıdı. Unesco'nun 'Yaşayan İnsan Hazinesi' programı, bu tür kayıpların önüne geçmek için büyük önem taşıyor. İsmail Araç, belki de son nefesine kadar bu mirası yaşatan bir isim olarak hatırlanacak.
