İzmir'in Bergama ilçesinde, antik çağın mirası parşömen üretimini geleneksel yöntemlerle sürdüren dünyadaki son temsilcilerden, UNESCO 'Yaşayan İnsan Hazinesi' unvanlı karatabak İsmail Araç, 93 yaşında hayatını kaybetti. Ömrünü adadığı 71 yıllık zanaatını yetiştirdiği çıraklarına emanet ederek vefat eden Araç, Bergama'da toprağa verildi.
71 yıllık zanaat mirası
İsmail Araç, 1950'li yıllarda başladığı parşömen üretiminde, Bergama'dan adını alan 'Pergamon' parşömeninin yapımını asırlık yöntemlerle sürdürüyordu. 2014 yılında UNESCO tarafından 'Yaşayan İnsan Hazinesi' olarak tescil edilen Araç, aynı zamanda Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından 'Kültürel Miras Taşıyıcısı' kabul ediliyordu. Parşömen üretiminde kullanılan keçi ve koyun derilerini işleme süreci, özel kireç havuzlarında bekletme, kazıma ve gerdirme aşamalarını içeriyordu.
Ustanın atölyesi, Bergama'nın tarihi dokusunda yer alan ve iki bin yıllık geleneği yansıtan ender mekanlardan biriydi. Araç, bu zanaatı evlatları ve çıraklarına öğreterek yaşatma çabasıyla biliniyordu. Vefatıyla birlikte, Bergama'da parşömen üretimini sürdüren birkaç kişi kaldı. Bunlardan biri de Araç'ın yetiştirdiği çıraklardan Ali Yılmaz. Yılmaz, 'Ustam bize işin inceliklerini gösterdi. Onun mirasını devam ettireceğiz' dedi.
Parşömenin tarihsel önemi
Bergama parşömeni, adını antik kent Bergama'dan (Pergamon) alır. Mısır'dan parşömen ithalatının yasaklanması üzerine Bergama Kütüphanesi'nde kullanılmak üzere MÖ 2. yüzyılda geliştirilmiştir. Hayvan derisinden üretilen bu dayanıklı malzeme, yüzyıllar boyunca el yazmalarında ve resmi belgelerde kullanıldı. İsmail Araç, bu tarihi malzemenin günümüze aktarılmasında önemli bir rol oynadı.
Bergama'da parşömen geleneğinin sürdürülmesi, bölgenin turizm potansiyelini de artırıyor. Ancak zanaatın kaybolma riski, yetiştirilen çırak sayısının az olmasıyla her geçen gün büyüyor. Kültür Bakanlığı, bu tür somut olmayan kültürel mirasların korunması için çalışma yürütse de, usta-çırak ilişkisinin sürdürülmesinde zorluklar yaşanıyor. İsmail Araç'ın vefatı, bu eşsiz zanaatın geleceğine dair soru işaretlerini yeniden gündeme getirdi.
Bergama Belediyesi, anısına bir anma etkinliği düzenleyeceğini açıkladı. İsmail Araç, arkasında iki bin yıllık bir geleneğin son büyük temsilcisi olarak anılacak. Onun azmi ve tutkusu, kültürümüzün yaşatılması adına bir örnek teşkil ediyor. Gelecek nesiller, bu mirası ancak onun gibi adanmış ustalar sayesinde tanıyabilecek.
