ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yürütülen nükleer müzakerelere son anda müdahale ederek anlaşma taslağını daha sert şartlarla revize etti. Amerikan basınında yer alan haberlere göre, Beyaz Saray'ın Tahran'a sunduğu yeni teklif sonrası gözler İran'ın yaklaşık 3 gün içinde vermesi beklenen yanıta çevrildi. Bu gelişme, taraflar arasında aylardır süren dolaylı görüşmelerin kritik bir aşamaya geldiğini gösteriyor.
Trump'ın Son Anda Müdahalesi
Habere göre, ABD Dışişleri Bakanlığı ve Ulusal Güvenlik Konseyi tarafından hazırlanan taslak anlaşma, Trump'ın masasına geldiğinde Başkan metni yetersiz bularak geri gönderdi. Trump'ın talebiyle anlaşma şartlarına İran'ın balistik füze programına yönelik daha kapsamlı kısıtlamalar ve nükleer tesislerin daha sıkı denetimini öngören maddeler eklendi. Ayrıca, İran'ın bölgesel milis gruplara desteğinin kesilmesi konusunda da net taahhütler istendiği ifade ediliyor. Beyaz Saray'dan bir yetkili, "Başkan, İran'ın nükleer silah elde etmesine izin vermeyecek kararlılıkta. Yeni teklif, bu hedefe ulaşmak için somut adımlar içeriyor" dedi.
İran'dan İlk Tepkiler ve 3 Günlük Süre
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Naser Kenani, yeni teklifin henüz resmi olarak kendilerine ulaşmadığını ancak basına yansıyan haberleri değerlendirdiklerini söyledi. Kenani, "İran hiçbir zaman müzakere masasından ayrılmadı ancak kabul edilemez şartlar dayatılmasına da izin vermeyecektir" ifadelerini kullandı. Tahran yönetiminin 3 gün içinde yanıt vermesi beklenirken, uzmanlar İran'ın mevcut şartlara sıcak bakmadığını ancak tamamen reddetme yerine karşı teklifle yanıt verebileceğini belirtiyor. İran parlamentosunun nükleer komisyonu başkanı ise konuyla ilgili acil oturum çağrısı yaptı.
Müzakerelerin Arka Planı
ABD ile İran arasındaki nükleer görüşmeler, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (KOEP) Trump'ın ilk döneminde tek taraflı olarak feshedilmesinin ardından 2021'de yeniden başlamıştı. Ancak süreç, uranyum zenginleştirme seviyesi, yaptırımların kapsamı ve bölgesel güvenlik konularındaki anlaşmazlıklar nedeniyle defalarca kesintiye uğradı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) son raporlarına göre İran, yüzde 60 saflıkta uranyum zenginleştirmeye devam ediyor ve bu oran silah yapımına oldukça yakın. ABD ise İran'ın nükleer faaliyetlerinin tamamen durdurulmasını ve tüm tesislerin denetime açılmasını talep ediyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Trump'ın son anda devreye girmesi, müttefikler arasında da farklı yankı uyandırdı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Trump'ın sert tutumunu desteklerken, Avrupalı güçler (Fransa, Almanya, İngiltere) anlaşmanın korunması gerektiğini vurguladı. Rusya ve Çin ise ABD'yi tek taraflı adımlarla süreci baltalamakla suçladı. Körfez ülkeleri ise İran'ın nükleer programından duydukları endişeyi dile getirirken, diplomatik çözümden yana olduklarını belirtti.
İran'ın 3 gün içinde vereceği yanıt, sadece nükleer anlaşmanın geleceğini değil, Ortadoğu'daki güç dengelerini de etkileyecek. Trump'ın müdahalesi, pazarlık masasındaki elini güçlendirse de, Tahran'ın köşeye sıkışması, bölgede yeni bir gerilim dalgasını tetikleyebilir. Diplomatik kaynaklar, her iki tarafın da tam bir kopuştan kaçınmak istediğini ancak mevcut pozisyonlar arasında orta yol bulmanın zor olduğunu ifade ediyor.
Gerilimin tırmanması halinde, İran'ın Körfez'deki deniz güvenliğini tehdit edebileceği, ABD'nin ise yeni yaptırımlar ve askeri yığınakla karşılık verebileceği belirtiliyor. Uluslararası toplum, 3 günlük sürenin sonunda İran'dan gelecek mesajı beklerken, Trump yönetiminin masadan kalkma seçeneğini de masada tuttuğu biliniyor.
