Siyah tümör olarak da bilinen melanom, cilt kanserine bağlı ölümlerin büyük çoğunluğundan sorumlu tutuluyor. Dünya genelinde vaka sayısı hızla artarken, uzmanlar erken teşhisin hayat kurtardığına dikkat çekiyor. Erken evrede yakalandığında hayatta kalma oranı yüzde 99'a ulaşan melanom, geç kalındığında ise ölümcül olabiliyor. Peki melanom nasıl anlaşılır ve hangi belirtilere dikkat edilmeli?
Melanom nedir ve neden tehlikelidir?
Melanom, cildin renk veren hücreleri olan melanositlerden kaynaklanan bir kanser türüdür. Diğer cilt kanserlerine göre daha agresif seyreder ve erken evrede lenf bezleri ve diğer organlara yayılma (metastaz) eğilimi yüksektir. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, her yıl yaklaşık 132.000 yeni melanom vakası teşhis edilmekte ve bu vakaların önemli bir kısmı ileri evrede yakalanmaktadır.
Melanomun belirtileri nelerdir?
Melanom genellikle var olan bir benin şekil, renk veya boyut değiştirmesiyle ya da yeni bir leke olarak ortaya çıkar. Uzmanlar, 'ABCDE kuralı' olarak bilinen basit bir yöntemle melanomu tanımanın mümkün olduğunu belirtiyor:
- Asimetri (A): Benin iki yarısı birbirine benzemiyorsa,
- Sınır (B): Kenarlar düzensiz, girintili çıkıntılıysa,
- Renk (C): Ben içinde birden fazla renk (siyah, kahverengi, kırmızı, mavi) varsa,
- Çap (D): Benin çapı 6 mm'den büyükse,
- Değişim (E): Ben zamanla şekil, boyut veya renk değiştiriyorsa bir uzmana başvurulmalıdır.
Bunun yanı sıra, kaşınan, kanayan veya kabuk bağlayan benler de melanom belirtisi olabilir. Özellikle ailede melanom öyküsü olan kişiler, açık tenli ve çok sayıda beni olan bireyler risk grubundadır.
Korunma yolları nelerdir?
Melanomdan korunmanın en etkili yolu güneşin zararlı UV ışınlarından kaçınmaktır. Uzmanlar şu önlemleri tavsiye ediyor:
- Güneşin en yoğun olduğu saatlerde (10.00-16.00) dışarı çıkmamak,
- Geniş kenarlı şapka, güneş gözlüğü ve UV korumalı giysiler kullanmak,
- Yüksek faktörlü (en az SPF 30) güneş kremi sürmek ve 2 saatte bir yenilemek,
- Solaryum gibi yapay UV kaynaklarından uzak durmak.
Ayrıca, ciltteki benlerin düzenli olarak dermatolog tarafından kontrol edilmesi, erken teşhis için kritik öneme sahiptir. Kendi kendine cilt muayenesi yapmak da olağan dışı değişikliklerin fark edilmesini sağlar.
Küresel durum ve Türkiye'deki veriler
Melanom vakaları dünya genelinde son 50 yılda belirgin bir artış gösterdi. Özellikle Avustralya, Yeni Zelanda, Kuzey Amerika ve Avrupa'da insidans yüksek. Türkiye'de ise Sağlık Bakanlığı verilerine göre yılda yaklaşık 5.000 yeni cilt kanseri vakası teşhis edilmekte ve bunların %10-15'ini melanom oluşturmaktadır. Uzmanlar, güneşe maruziyetin arttığı yaz aylarında vaka sayılarının daha da yükseldiğini belirtiyor.
Melanom, erken teşhis edildiğinde tedavi edilebilir bir hastalıktır. Ancak geç kalındığında tedavi seçenekleri sınırlanmakta ve ölüm riski artmaktadır. Bu nedenle, ciltteki herhangi bir değişiklik ciddiye alınmalı ve vakit kaybetmeden bir dermatoloğa başvurulmalıdır.
