ABD'de yapılan kapsamlı bir araştırma, kuru temizleme işletmelerine yakın yaşamanın Parkinson hastalığı riskini önemli ölçüde artırabileceğini ortaya koydu. 19 milyondan fazla kişinin sağlık verilerinin incelendiği çalışmada, kuru temizleme dükkanlarına 150 metre mesafede ikamet eden kişilerde Parkinson hastalığına yakalanma riskinin %23'e kadar yükseldiği belirlendi. Bu bulgu, kuru temizlemede kullanılan kimyasal çözücülerin çevre sağlığı üzerindeki etkilerine dair endişeleri yeniden gündeme getirdi.
Araştırmanın Detayları ve Bulgular
Bilim insanları, 2003-2023 yılları arasında Medicare kayıtlarından elde edilen verileri kullanarak, kuru temizleme tesislerinin yoğun olduğu bölgelerde yaşayan yetişkinlerin sağlık durumlarını analiz etti. Sedgwick County, Kansas'taki Wichita Eyalet Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışma, kuru temizleme dükkanlarında yaygın olarak kullanılan perkloroetilen (PERC) adlı kimyasal maddeye maruz kalmanın Parkinson riskini artırdığını gösterdi. PERC, Amerika Birleşik Devletleri'nde halen birçok kuru temizleme tesisinde kullanılıyor ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından olası kanserojen olarak sınıflandırılıyor.
Araştırma ekibi, çevresel maruziyetin etkisini net bir şekilde ortaya koymak için demografik faktörleri, sosyoekonomik durumu ve sigara gibi yaşam tarzı etkenlerini kontrol etti. Sonuçlar, kuru temizleme işletmesine 150 metre mesafede yaşayan bireylerde Parkinson hastalığı görülme sıklığının, bu işletmelere 500 metreden daha uzakta yaşayanlara kıyasla belirgin şekilde daha yüksek olduğunu gösterdi. Risk artışı, en yakın grupta %23 olarak hesaplanırken, 150-300 metre arasında yaşayanlarda bu oran %15, 300-500 metre arasında yaşayanlarda ise %8 olarak tespit edildi.
Uzman Yorumları ve Olası Mekanizmalar
Çalışmanın başyazarı Dr. Emily Carter, sonuçların çevresel kimyasalların nörodejeneratif hastalıklar üzerindeki etkisini anlamak açısından önemli olduğunu vurguladı. Carter, "Kuru temizleme işletmelerinden kaynaklanan kimyasal buharlar, konutların havalandırma sistemlerine sızabilir ve uzun süreli maruziyet beyin hücrelerinde hasara yol açabilir. Perkloroetilenin hayvan deneylerinde dopamin üreten nöronları etkilediği biliniyor; bu da Parkinson'un temel patolojik bulgusu" dedi. Araştırma, PERC'in yanı sıra diğer klorlu çözücülerin de benzer etkilere sahip olabileceğini öne sürüyor.
Bilim insanları, özellikle konutların alt katlarında yer alan kuru temizleme dükkânlarının, üst katlardaki dairelere kimyasal sızma riskini artırdığına dikkat çekiyor. Havalandırma yetersizliği, eski binalar ve kötü yalıtım gibi faktörler, maruziyeti yoğunlaştırabiliyor. Uzmanlar, bu tür işletmelerin yerleşim alanlarından uzaklaştırılması veya daha güvenli alternatif temizleme yöntemlerinin kullanılması için düzenlemeler yapılması gerektiğini savunuyor.
Parkinson Hastalığı ve Çevresel Risk Faktörleri
Parkinson hastalığı, dünya genelinde 10 milyondan fazla insanı etkileyen ilerleyici bir nörolojik hastalık. Titreme, kas sertliği ve hareket zorluğu gibi belirtilerle kendini gösteren hastalığın kesin nedeni henüz bilinmiyor. Ancak genetik yatkınlık ile birlikte çevresel faktörlerin de önemli rol oynadığı düşünülüyor. Daha önce yapılan bazı çalışmalar, pestisitlere ve endüstriyel kimyasallara maruz kalmanın Parkinson riskini artırdığını göstermişti. Bu yeni araştırma, kuru temizleme sektörünün kullandığı kimyasalların da bu risk faktörlerinden biri olabileceğine işaret ediyor.
Buna karşın, uzmanlar bulguların kesin neden-sonuç ilişkisi kurmadığını, sadece güçlü bir ilişki ortaya koyduğunu belirtiyor. Araştırmacılar, bireylerin maruziyet seviyelerini birebir ölçemediklerini, bu nedenle daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç olduğunu ifade ediyor. Yine de sonuçlar, kuru temizleme işletmelerinin yerleşim alanlarındaki konumlarına yönelik politikaların gözden geçirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Türkiye'deki Durum ve Alınması Gereken Önlemler
Türkiye'de de kuru temizleme sektörü yaygın olarak faaliyet gösteriyor ve özellikle apartmanların zemin katlarında sıkça yer alıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından kuru temizleme tesislerinin havalandırma ve atık yönetimi konusunda belirli standartlara uyması zorunlu tutuluyor, ancak denetimlerin yetersiz olduğu biliniyor. Uzmanlar, bu tür işletmelerin konutlardan ayrı binalarda kurulması veya PERC yerine su bazlı temizleme tekniklerinin teşvik edilmesi gerektiğini öneriyor.
Sonuç olarak, bu araştırma, günlük yaşam alanlarımızdaki kimyasal risklere karşı daha dikkatli olmamız gerektiğini hatırlatıyor. Sağlık yetkililerinin, kuru temizleme işletmelerinin yakınında oturan vatandaşları bilgilendirmesi ve periyodik sağlık taramaları yapması faydalı olabilir. Bireyler ise evlerini havalandırmak, hava temizleyici kullanmak ve kuru temizleme yaptırdıkları kıyafetleri iyice havalandırdıktan sonra giymek gibi basit önlemlerle risklerini azaltabilir.
