Geçen yıl kripto para sektörüne yönelik büyük bir siber saldırı gibi görünen milyarlarca dolarlık fon hareketlerinin aslında İran'dan yönetilen dev bir finansal ağın parçası olduğu ortaya çıktı. Blockchain analiz firmalarının yaptığı incelemeler, söz konusu transferlerin İran merkezli kuruluşlarla bağlantılı cüzdanlar arasında gerçekleştiğini ve toplamda 1,5 milyar doları aştığını gösteriyor.
Karanlık para zinciri
İran'ın uluslararası yaptırımları aşmak için kripto paraları kullandığı biliniyor. Ancak bu kez boyutlar çok daha büyük. Araştırmalara göre, geçen yıl nisan ayında başlayan ve birkaç hafta süren zincirleme işlemlerde, aralarında İran merkezli kripto borsaları ve madencilik havuzlarının da bulunduğu onlarca adrese para aktarıldı. Bu adresler daha sonra fonları birbirine geçirerek izi kaybettirmeye çalıştı.
Analiz şirketi Chainalysis'in raporuna göre, işlemlerin yüzde 40'ı ABD yaptırımları kapsamındaki İranlı kişi ve kurumlarla bağlantılı cüzdanlara gitti. Kalan kısım ise BAE, Türkiye ve Rusya üzerinden geçirilerek kaynağı gizlenmeye çalışıldı. Ancak blockchain teknolojisinin şeffaf yapısı sayesinde her adım kayıt altına alındı.
Yaptırım delme operasyonu mu?
Uzmanlar, bu hareketlerin büyük bir yaptırım delme operasyonu olabileceğini düşünüyor. İran, 2018'den beri ABD yaptırımları altında. Ülke, petrol ihracatından elde ettiği geliri gizlemek ve dış ticaretini sürdürebilmek için kripto paralara yönelmiş durumda. İran Merkez Bankası'nın kripto para kullanımını resmileştiren düzenlemeler yaptığı biliniyor.
Blokchain verilerine göre, söz konusu işlemlerin büyük kısmı İran'ın devlete ait şirketleri ve İslam Devrim Muhafızları Ordusu'na bağlı birimlerle ilişkili adresler arasında gerçekleşti. Bu durum, operasyonun sadece ekonomik değil, aynı zamanda askeri amaçlar taşıyabileceği endişesini artırdı.
İzler nereye gidiyor?
FBI ve Avrupa Birliği polis teşkilatı Europol, konuyla ilgili ortak soruşturma başlattı. Yetkililer, bu tür ağların sadece yaptırım delme değil, aynı zamanda terör finansmanı ve kara para aklama amaçlı da kullanılabileceğini belirtiyor. İran'ın kripto madenciliği de bu ağın önemli bir parçası. Ülke, ucuz elektrik sayesinde dünyanın en büyük kripto madenciliği merkezlerinden biri haline geldi. Elde edilen kripto paralar, doğrudan devlet kasasına aktarılıyor.
Ancak bu ağın tam olarak çözülmesi zaman alacak. Uzmanlar, İran'ın kullandığı karmaşık yöntemler sayesinde paranın bir kısmının hâlâ kayıp olduğunu ifade ediyor. Şimdiye kadar tespit edilebilen miktarın sadece buzdağının görünen kısmı olduğu düşünülüyor.
Bağımsız değerlendirme
Bu gelişme, kripto paraların uluslararası finans sistemindeki düzenleyici boşluğu bir kez daha gözler önüne seriyor. ABD ve AB ülkeleri, İran'ın kripto varlıklarını hedef alan yeni yaptırımlar üzerinde çalışırken, teknolojinin merkeziyetsiz yapısı soruşturmaları zorlaştırıyor. Ancak blockchain analiz araçlarının gelişmesi, bu tür ağların tamamen gizli kalmasını neredeyse imkansız hale getiriyor. Türkiye gibi İran'la sınır komşusu olan ülkelerin de bu akıştan etkilenebileceği ve gerekli önlemleri alması gerektiği aşikâr.
