Yeni bir araştırma, ultra işlenmiş gıdaların beyin sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini bir kez daha gündeme getirdi. Harvard Üniversitesi tarafından yapılan kapsamlı çalışmaya göre, cips, bisküvi, hazır yemek, gazlı içecek ve işlenmiş et ürünleri gibi gıdaları düzenli olarak tüketen bireylerde demans riski, bu ürünleri en az tüketenlere kıyasla yüzde 58 oranında daha yüksek bulundu. Çalışma, 200 bin kişiyi 20 yıl boyunca izleyerek elde edilen verilere dayanıyor.
Araştırmanın detayları
Harvard TH Chan Halk Sağlığı Okulu’ndan araştırmacılar, 2002-2016 yılları arasında 50 yaş üstü 200 bin katılımcının beslenme alışkanlıklarını ve sağlık durumlarını takip etti. Katılımcıların günlük kalori alımının yüzde 20’sinden fazlasını ultra işlenmiş gıdalardan sağlayanlarda, yüzde 10’dan az sağlayanlara göre demans gelişme riskinin belirgin şekilde yükseldiği gözlendi. Özellikle işlenmiş et ürünleri (salam, sosis, pastırma) ve şekerli içecekler en yüksek riski taşıyan gıdalar arasında yer aldı.
Neden ultra işlenmiş gıdalar zararlı?
Ultra işlenmiş gıdalar, yüksek miktarda katkı maddesi, koruyucu, tatlandırıcı ve yapay renklendirici içerir. Ayrıca doymuş yağ, tuz ve şeker açısından zengindir. Bu içeriklerin beyinde inflamasyon (iltihaplanma) ve oksidatif strese yol açarak sinir hücrelerine zarar verdiği düşünülüyor. Araştırmacılar, işlenmiş gıdaların bağırsak mikrobiyotasını bozarak beyin-bağırsak ekseni üzerinden bilişsel gerilemeyi hızlandırabileceğini belirtiyor.
Uzmanlardan uyarılar
Çalışmanın başyazarı Dr. Zhang Wei, “Ultra işlenmiş gıdaların tüketimi dünya genelinde hızla artıyor. Bu çalışma, beslenme alışkanlıklarımızın uzun vadede beyin sağlığımız üzerindeki etkisini anlamamız için önemli bir uyarı niteliği taşıyor” dedi. Türk Nöroloji Derneği’nden Prof. Dr. Ayşe Yılmaz ise “Akdeniz tipi beslenme, işlenmiş gıdalardan uzak durmak, demans riskini azaltmada en etkili yöntemler arasında. Özellikle meyve, sebze, tam tahıl ve sağlıklı yağ kaynaklarına yönelmek gerekiyor” diye konuştu.
Ne yapılmalı?
Uzmanlar, günlük beslenmede ultra işlenmiş gıdaların oranının azaltılmasını, taze ve doğal gıdaların tercih edilmesini öneriyor. Haftada en az iki kez balık, her öğünde renkli sebzeler, ara öğünlerde kuruyemiş ve meyve tüketimi, işlenmiş et ve şekerli içeceklerden kaçınma, demans riskini düşürmeye yardımcı olabilir. Ayrıca düzenli fiziksel aktivite, sosyal etkileşim ve zihinsel egzersizler de bilişsel sağlığı korumada önemli rol oynuyor.
Demans, dünya genelinde 55 milyon kişiyi etkiliyor ve her yıl 10 milyon yeni vaka ekleniyor. Bu rakamların 2050 yılına kadar üç katına çıkması bekleniyor. Beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi, bu salgının önlenmesinde kilit bir faktör olarak öne çıkıyor.
