Adalet Bakanlığı, cezaevlerinde hükümlü ve tutukluların yakınlarıyla yaptığı görüntülü görüşmelerin dijital olarak takip edileceğini duyurdu. Uygulama, 1 Ocak 2024 itibarıyla tüm ceza infaz kurumlarında başlatıldı. Bakanlık yetkilileri, sistemin güvenlik gerekçesiyle hayata geçirildiğini belirterek, görüşmelerin kayıt altına alınacağını ve şüpheli durumlarda inceleneceğini açıkladı. Karar, cezaevi hakları savunucuları tarafından eleştirilirken, güvenlik uzmanları olumlu karşıladı.
Yeni Sistem Nasıl İşleyecek?
Edinilen bilgilere göre, görüntülü görüşme sistemine entegre edilen yazılım, ses ve görüntü kaydını otomatik olarak alacak. Kayıtlar, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü bünyesindeki izleme merkezinde saklanacak. Görüşme sırasında yapay zeka destekli analiz programı, anahtar kelimeleri tarayarak potansiyel tehdit oluşturabilecek konuşmaları işaretleyecek. İşaretlenen görüşmeler, ilgili savcılığa bildirilecek ve gerekli görülürse soruşturma başlatılabilecek.
Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, konuya ilişkin yaptığı yazılı açıklamada, "Ceza infaz kurumlarında düzenin sağlanması ve suç örgütlerinin cezaevi üzerinden yönlendirilmesinin engellenmesi amacıyla bu adımı attık. Görüntülü görüşmeler, yasal çerçevede kayıt altına alınacak ve gizlilik esaslarına riayet edilecek" dedi. Tunç, sistemin keyfi dinlemelere yol açmayacağını, yalnızca mahkeme kararı veya savcılık talebiyle kayıtların incelenebileceğini vurguladı.
Hukuki Boyut ve Tepkiler
Uygulama, cezaevi hakları dernekleri tarafından "özel hayatın gizliliğinin ihlali" olarak nitelendirildi. Türkiye İnsan Hakları Vakfı (TİHV) avukatlarından Av. Elif Kaya, "Hükümlülerin de özel hayatı vardır. Görüntülü görüşmeler, ailelerin mahremiyetini içerir. Bu kayıtların nasıl saklanacağı, kimlerin erişebileceği belirsiz. Keyfi uygulamalara kapı aralayabilir" ifadelerini kullandı. Kaya, sistemin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesine aykırı olabileceğini savundu.
Öte yandan, güvenlik politikaları uzmanı Doç. Dr. Ahmet Yıldız, uygulamanın suç örgütleriyle mücadelede etkili olacağını belirterek, "Cezaevlerinden yönetilen suç şebekeleri, görüntülü görüşmeleri kullanarak talimat veriyordu. Bu sistem, örgütlü suçlarla mücadelede önemli bir adım" değerlendirmesinde bulundu. Yıldız, kayıtların yalnızca somut delil elde edilmesi halinde kullanılması gerektiğini ekledi.
Uygulamanın Kapsamı ve Geleceği
Yeni sistem, tüm kapalı ve açık ceza infaz kurumlarını kapsayacak. Görüntülü görüşme kabinlerine yerleştirilen kameralar ve mikrofonlar, 7/24 kayıt yapacak. Kayıtlar, en az 5 yıl süreyle saklanacak. Ayrıca, görüşme sırasında sesli uyarı sistemi devreye girecek ve görüşmeciler, konuşmalarının kaydedildiğine dair bilgilendirilecek.
Adalet Bakanlığı, pilot uygulamanın 2023 yılında 10 cezaevinde test edildiğini ve başarılı sonuçlar alındığını açıkladı. Pilot uygulamada, 3 ayda 5 bin görüşme kaydedildi ve 12 şüpheli konuşma tespit edildi. Bakanlık, sistemin tam kapasiteyle çalışmasıyla birlikte suç örgütlerine yönelik operasyonlarda artış bekliyor.
Cezaevi idarecileri, görüntülü görüşmelerin pandemi döneminde yaygınlaştığını hatırlatarak, sistemin altyapısının hazır olduğunu belirtti. Yeni düzenleme, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 83. maddesinde yapılan değişiklikle hayata geçirildi. Değişiklik, Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Uygulamanın, cezaevlerindeki disiplin suçlarını azaltması ve suç örgütlerinin cezaevi aracılığıyla dışarıya talimat vermesini engellemesi hedefleniyor. Ancak, insan hakları ihlali endişeleri devam ediyor. Konunun önümüzdeki günlerde TBMM İnsan Hakları Komisyonu'nda ele alınması bekleniyor.
