Bolivya Cumhurbaşkanı Rodrigo Paz, artan toplumsal huzursuzluğu kontrol altına almak amacıyla ülke genelinde olağanüstü hal (OHAL) ilan etti. Karar, hükümetin akaryakıt sübvansiyonlarını kaldırma kararının ardından başkent La Paz başta olmak üzere birçok kentte patlak veren protestolar ve şiddet olayları sonrası alındı. OHAL, güvenlik güçlerine geniş yetkiler tanırken, toplanma özgürlüğünü kısıtlıyor ve kamu düzenini sağlamak için gece sokağa çıkma yasağı gibi tedbirleri uygulama imkanı veriyor.
Akaryakıt sübvansiyonlarının kaldırılması
Hükümet, ekonomik dengeleri düzeltmek ve Uluslararası Para Fonu (IMF) ile yapılan anlaşmalar çerçevesinde bütçe açığını kapatmak amacıyla akaryakıt sübvansiyonlarını kademeli olarak kaldırma kararı almıştı. Bu karar, benzin ve dizel fiyatlarında yüzde 80'e varan artışlara neden oldu. Özellikle ulaşım ve tarım sektörlerinde faaliyet gösteren küçük işletmeler, artan maliyetler karşısında zor durumda kaldı. Sendikalar ve sivil toplum kuruluşları, bu artışın dar gelirli vatandaşları olumsuz etkilediğini belirterek protesto çağrısı yaptı.
Protestoların seyri
İlk protestolar geçtiğimiz hafta başkent La Paz'da başladı. Kısa sürede diğer büyük şehirlere yayılan gösterilerde, göstericiler hükümet binalarını taşladı ve lastik yakarak yolları kapattı. Polis müdahalesi sonucu çıkan arbedede onlarca kişi yaralandı, yüzlerce kişi gözaltına alındı. Hükümet, şiddet olaylarının azalması için muhalefetle diyalog çağrısı yaparken, muhalefet partileri ise Paz'ın istifasını talep ediyor.
Ekonomik arka plan
Bolivya, dünyanın en büyük lityum rezervlerine sahip olmasına rağmen, gelir dağılımındaki eşitsizlik ve yüksek yoksulluk oranlarıyla mücadele ediyor. Akaryakıt sübvansiyonları, bütçe üzerinde ciddi bir yük oluşturuyordu. Hükümet, bu sübvansiyonları kaldırarak elde edilen tasarrufu sağlık ve eğitim gibi alanlara aktarmayı planlıyor. Ancak bu adım, kısa vadede enflasyonu tetikledi ve halkın alım gücünü düşürdü. Uzmanlar, OHAL ilanının geçici bir çözüm olabileceğini, kalıcı istikrar için yapısal reformların şart olduğunu vurguluyor.
Uluslararası tepkiler
Birleşmiş Milletler ve Amerika Devletleri Örgütü, tarafları diyaloğa çağırırken, OHAL kararının insan hakları ihlallerine yol açabileceği uyarısında bulundu. ABD Dışişleri Bakanlığı, Bolivya'daki gelişmeleri endişeyle takip ettiğini açıkladı. Komşu ülkeler Peru, Şili ve Arjantin, sınır güvenliklerini artırırken, bölgesel bir krizin yayılmasını önlemek için diplomatik temaslarını yoğunlaştırdı.
Bolivya'nın içinde bulunduğu siyasi ve ekonomik kriz, Latin Amerika'da benzer sübvansiyon reformları yapmak isteyen diğer ülkeler için de bir uyarı niteliği taşıyor. Kısa vadede OHAL ile bastırılmaya çalışılan halk öfkesi, uzun vadede daha büyük bir toplumsal patlamaya dönüşebilir. Hükümetin, reformları uygularken sosyal diyalog mekanizmalarını devreye sokması ve en çok etkilenen kesimler için telafi edici tedbirler alması, krizin aşılmasında kritik öneme sahip. Bu süreçte uluslararası toplumun da Bolivya'ya destek olması, kalıcı istikrar için gerekli görünüyor.
