Boğaziçi Üniversitesi etrafında yaşanan tartışmalar, Türkiye'nin 'beyaz mitoloji'lerinin deşifre olmasına ve çökmesine imkân tanıyabilir mi? Şu ana kadar yaşananlara bakılırsa, bu bir ham hayal. Ama yine de bir ihtimal var! Çağdaş düşüncenin en keskin zekâlarından Jacques Derrida'nın 'beyaz mitoloji' kavramı, Batı metafiziğinin kendi kültürel varsayımlarını evrenselmiş gibi sunmasını eleştirir. Türkiye'de ise benzer bir mit, Boğaziçi gibi köklü kurumların 'batılı' kimliğinin tartışılmazlığı etrafında örülmüş durumda. Bu mitin sorgulanması, hem eğitim sistemimizi hem de toplumsal hafızamızı yeniden düşünmeyi gerektiriyor.
Boğaziçi'nin Kutsal Kâsesi: Batılı Kimlik
Boğaziçi Üniversitesi, Osmanlı'nın son döneminde Robert College olarak kurulmuş, ardından 1971'de Türkiye'nin saygın devlet üniversitelerinden biri haline gelmiştir. Ancak kuruluşundan bu yana, kurumun 'Batılı' eğitim anlayışı, onu diğer üniversitelerden ayrıcalıklı kılan bir unsur olarak görülmüştür. Bu algı, sadece akademik başarıyı değil, aynı zamanda bir tür kültürel üstünlük iddiasını da içerir. Batı felsefesinin, biliminin ve sanatının merkezi olarak konumlandırılan Boğaziçi, Türkiye'nin modernleşme projesinin bir vitrini olmuştur.
Ancak son yıllarda, özellikle üniversiteye yapılan rektör atamaları ve akademik özgürlük tartışmaları, bu kutsal kimliği sarsmıştır. Protestolar, öğrenci ve öğretim üyelerinin direnişi, aslında sadece bir yönetim kararına tepki değil; aynı zamanda kurumun kimliğine dair derin bir mücadelenin dışavurumudur.
Beyaz Mitoloji: Evrenselin Gizli Yerelliği
Derrida, 'beyaz mitoloji' kavramıyla Batı felsefesinin metaforik yapısının, kendi kültürel kökenlerini gizleyerek onu evrensel ve doğal gösterdiğini iddia eder. Batı düşüncesinin kavramları, aslında belirli bir tarih ve coğrafyanın ürünüdür; ancak zamanla 'saf akıl' gibi görünerek kendini evrensel kılar. Türkiye'de de Boğaziçi'ne atfedilen 'Batılı' değerler, benzer bir şekilde evrensel kabul edilir ve kurumun bu değerlerin taşıyıcısı olduğu miti işlenir.
Bu mitoloji, sadece kurumun kendisini değil, aynı zamanda Türkiye'nin entelektüel tarihini de şekillendirmiştir. Boğaziçi mezunları ve akademisyenleri, Türkiye'nin modernleşme sürecinde önemli roller üstlenmiştir. Ancak bu rol, çoğu zaman Batı'nın düşünsel ürünlerini Türkiye'ye taşımakla sınırlı kalmış, yerli düşünce gelenekleri ise dışlanmıştır. Peki, Boğaziçi'nden bir Gazâlî veya Kant, bir İbn Haldun veya Toynbee çıkar mı? Bu soru, aslında kurumun ezber bozan düşünürler yetiştirme kapasitesini sorgular.
Ezber Bozan Düşünür Yetiştirme Kapasitesi
Tarih boyunca büyük düşünürler, kendi dönemlerinin hâkim paradigmalarını sorgulayan ve yeni ufuklar açan kişilerdir. Gazâlî, İslam felsefesinde Yunan felsefesini eleştirerek kendi özgün sentezini oluşturmuş; Kant, Aydınlanma'nın akıl anlayışını derinden etkilemiş; İbn Haldun ise toplum bilimine öncülük etmiştir. Toynbee ise medeniyetlerin yükseliş ve çöküşünü analiz ederek tarih felsefesine katkı sağlamıştır.
Bu isimlerin ortak özelliği, içine doğdukları kültürel ve entelektüel gelenekleri taklit etmek yerine, onları yeniden yorumlamaları ve aşmalarıdır. Boğaziçi'nin mevcut eğitim anlayışı, büyük ölçüde Batı kanonunu aktarmaya odaklanmış durumdadır. Bu, öğrencilerin Batı felsefesi, bilimi ve edebiyatına hâkim olmasını sağlar; ancak bu bilgi kendi başına yaratıcılığı garanti etmez. Yaratıcılık, birikimin sorgulanması ve yeni bağlamlara uyarlanmasıyla ortaya çıkar.
Belki de Boğaziçi'nden bir Gazâlî veya Kant çıkması için, öncelikle 'beyaz mitoloji'nin farkına varmak gerekir. Yani, Batı düşüncesinin 'evrensel' olduğu iddiasının aslında bir yerellik taşıdığını görmek ve kendi geleneklerimizle yüzleşmek gereklidir. Bu, sadece akademik bir farkındalık değil, aynı zamanda kurumsal bir özgüven meselesidir.
Sonuç Yerine: Mitlerin Çöküşü ve Yeni Ufuklar
Boğaziçi tartışmaları, Türkiye'nin 'beyaz mitoloji'lerinin deşifre olması için bir fırsat olabilir. Bu mit, kurumun Batılı kimliğinin tartışılmaz olduğu ve bu kimliğin onu diğer üniversitelerden üstün kıldığı yönündedir. Ancak bu üstünlük iddiası, aslında kurumu kendi kültürel köklerinden koparmakta ve onu taklit odaklı bir eğitim kurumuna dönüştürmektedir. Belki de asıl ihtiyaç, Boğaziçi'nin kendi 'beyaz mitolojisi'ni sorgulayarak, özgün düşünce üretebilen bir merkez haline gelmesidir. Aksi takdirde, Boğaziçi'nden bir dâhi çıkması, batılı kalıpların yeniden üretilmesinden öteye gitmeyecektir. Bu tartışma, sadece bir üniversitenin geleceğini değil, Türkiye'nin entelektüel bağımsızlığını da ilgilendirmektedir.
