Beyaz Saray, ABD Başkanı Donald Trump ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron arasında dün akşam düzenlenen resmi yemek sırasında İran'la varılan nükleer anlaşmanın imzalandığı anlara ait görüntüleri kamuoyuyla paylaştı. Görüntülerde, Trump'ın anlaşma metnini imzalarken Macron'un yanında olduğu ve ikilinin kısa bir süre sohbet ettiği görülüyor. Beyaz Saray Sözcüsü yaptığı açıklamada, anlaşmanın İran'ın nükleer programının sınırlandırılması ve bölgesel istikrarın sağlanması açısından kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.
Anlaşmanın içeriği ve tepkiler
İmzalanan anlaşma, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini belirli bir seviyede dondurmasını ve uluslararası denetimlere izin vermesini öngörüyor. Karşılığında, İran'a uygulanan bazı ekonomik yaptırımların kademeli olarak kaldırılması planlanıyor. Anlaşma metninde, tarafların taahhütlerine uymaması halinde devreye girecek yaptırım mekanizmaları da yer alıyor. Macron, imza sonrası yaptığı açıklamada, "Bu, doğru ve önemli bir adım" ifadelerini kullanırken, Trump ise anlaşmayı "tarihi bir başarı" olarak nitelendirdi.
Uluslararası toplumdan gelen tepkiler ise farklılık gösteriyor. Avrupa Birliği Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, anlaşmayı memnuniyetle karşıladıklarını belirtirken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, anlaşmanın İran'ın nükleer kapasitesini tamamen ortadan kaldırmadığını söyleyerek endişelerini dile getirdi. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ise anlaşmanın bölgesel gerginliği azaltabileceğini ancak uygulanmasının takip edilmesi gerektiğini vurguladı.
Geçmiş müzakereler ve bugünkü durum
ABD ile İran arasındaki nükleer müzakereler, 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (KOEP) Trump yönetimi tarafından 2018'de tek taraflı olarak feshedilmesiyle kesintiye uğramıştı. Sonrasında İran, uranyum zenginleştirme seviyesini yükselterek anlaşmadaki taahhütlerini askıya almıştı. Biden yönetiminin göreve gelmesiyle yeniden başlayan görüşmeler, aylar süren diplomatik trafiğin ardından bugünkü anlaşmayla sonuçlandı.
Uzmanlar, yeni anlaşmanın kapsamının 2015 anlaşmasına göre daha dar olduğunu ancak uygulanabilirlik açısından daha net maddeler içerdiğini belirtiyor. Özellikle İran'ın balistik füze programı ve bölgesel faaliyetleri anlaşma kapsamına alınmazken, bu konuların ilerleyen dönemde ayrı bir müzakere sürecine bırakıldığı ifade ediliyor.
Beyaz Saray'ın paylaştığı görüntüler, sosyal medyada geniş yankı uyandırdı. Bazı kullanıcılar anlaşmayı barış adımı olarak överken, bazıları ise İran'ın anlaşmaya tam olarak uymayacağı endişesini dile getirdi. Önümüzdeki günlerde anlaşma metninin ayrıntılarının açıklanması ve ABD Kongresi'nde görüşülmesi bekleniyor.
ABD-İran anlaşması, küresel enerji piyasalarında da hareketlilik yarattı. Petrol fiyatları anlaşma haberinin ardından kısa süreli bir düşüş yaşasa da, piyasalar anlaşmanın uygulanmasını izlemeye aldı.
Diplomatik kaynaklar, anlaşmanın imzalanmasının ardından ABD ve İran arasında doğrudan temasların başlayabileceğini ve büyükelçiliklerin yeniden açılmasının gündeme gelebileceğini belirtiyor. Ancak bu sürecin zaman alacağı ve her iki tarafta da muhalif seslerin bulunduğu unutulmamalıdır.
