Alzheimer hastalığının tanısında yıllardır kullanılan hafıza testleri, beyin görüntüleme yöntemleri ve belden sıvı alma gibi zahmetli işlemlere artık bir yenisi eklendi: kan testleri. Ancak uzmanlar, bu testlerin şu aşamada hiçbir şikâyeti olmayan sağlıklı bireyler için rutin tarama amacıyla tasarlanmadığı konusunda uyarıyor. Peki bu testler kimler için uygun ve ne kadar güvenilir?
Kan testi nasıl çalışıyor?
Yeni geliştirilen kan testleri, beyinde biriken beta-amiloid ve tau proteinlerinin kandaki seviyelerini ölçerek Alzheimer riskini belirlemeyi hedefliyor. Özellikle plazma fosforile tau 217 (p-tau217) biyobelirteci, yüksek doğruluk oranıyla dikkat çekiyor. Araştırmalar, bu testin Alzheimer'ı diğer demans türlerinden ayırmada %90'ın üzerinde başarı sağladığını gösteriyor. Ancak test sonuçları tek başına tanı koydurmuyor; mutlaka klinik değerlendirme ile birlikte yorumlanması gerekiyor.
Sağlıklı bireyler test yaptırmalı mı?
Uzmanlar, hiçbir bilişsel şikâyeti olmayan sağlıklı kişilerin bu testleri yaptırmasını önermiyor. Bunun başlıca nedenleri arasında testin henüz yaygın tarama için yeterli olgunluğa ulaşmamış olması ve yanlış pozitif sonuçların gereksiz kaygıya yol açabilmesi yer alıyor. Ayrıca, erken teşhis edilse bile Alzheimer'ı durduracak kesin bir tedavi bulunmuyor. Mevcut ilaçlar yalnızca semptomları yavaşlatabiliyor. Bu nedenle testler, şu an için hafif bilişsel bozukluk veya erken evre Alzheimer şüphesi olan hastalarda hekim kontrolünde kullanılıyor.
Gelecekte rutin tarama mümkün olabilir mi?
Bilim insanları, kan testlerinin maliyetini düşürmek ve doğruluğunu artırmak için çalışmalara devam ediyor. Gelecekte, 50 yaş üstü bireylerde rutin tarama aracı olarak kullanılabileceği öngörülüyor. Ancak şimdilik, testlerin yalnızca nöroloji uzmanları tarafından, hastanın klinik durumuna göre istenmesi öneriliyor. Türkiye'de de bazı merkezlerde uygulanmaya başlanan testler, henüz SGK kapsamında değil ve ücretli olarak yapılıyor.
Sonuç olarak, Alzheimer kan testleri tanıda önemli bir adım olsa da henüz emekleme aşamasında. Sağlıklı bireylerin rutin olarak bu testi yaptırması yerine, unutkanlık gibi şikâyetler ortaya çıktığında doktora başvurması daha doğru bir yaklaşım olacaktır. Alzheimer'a karşı en etkili silah ise hâlâ sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli bilişsel aktivite.
