AKP Genel Başkan Yardımcısı Hüseyin Yayman, Türkiye'nin mevcut anayasasının milletin ihtiyaçlarını karşılamadığını savunarak muhalefete yeni anayasa çağrısı yaptı. Yayman, "Bu millet, sivil, demokratik ve çağdaş bir anayasayı hak etmektedir. Muhalefet eğer bir sistem değişikliği öneriyorsa önce anayasadan başlayalım; anayasayı bu millete layık hale getirelim" ifadelerini kullandı. Yayman'ın bu sözleri, siyaset kulislerinde yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi.
Yayman: "Anayasa Milletin Geleceğini Belirleyen Temel Metindir"
Hüseyin Yayman, yaptığı açıklamada anayasanın sadece hukuki bir metin olmadığını, aynı zamanda milletin ortak iradesini yansıtan bir toplum sözleşmesi olduğunu vurguladı. Mevcut anayasanın darbe dönemlerinin izlerini taşıdığını belirten Yayman, "1982 Anayasası, milletimizin demokratik taleplerine yeterince cevap veremiyor. Artık vesayetçi zihniyetin ürünü olan bu anayasadan kurtulmamız gerekiyor" dedi.
Yayman, sivil toplum kuruluşları, akademisyenler ve tüm siyasi partilerin katılımıyla geniş bir uzlaşma süreci başlatılması gerektiğini ifade etti. "Anayasa yapımı, sadece iktidarın değil, tüm toplumun ortak sorumluluğudur. Muhalefetin de bu sürece yapıcı katkı sunmasını bekliyoruz" diye konuştu.
AKP'li Yayman'ın bu çıkışı, son dönemde muhalefet partilerinden gelen sistem değişikliği önerilerine bir yanıt niteliği taşıyor. Özellikle güçlendirilmiş parlamenter sistem tartışmalarına atıfta bulunan Yayman, "Eğer bir sistem değişikliği arzu ediliyorsa, bu ancak yeni ve demokratik bir anayasa ile mümkün olur. Yamaçlarla değil, köklü bir reformla bu iş çözülür" değerlendirmesinde bulundu.
Muhalefetten İlk Tepkiler: "Samimi Değiller"
Yayman'ın çağrısına muhalefet partilerinden henüz resmi bir açıklama gelmedi. Ancak kulis bilgilerine göre, bazı muhalefet yetkilileri iktidarın bugüne kadar anayasa tartışmalarını sürekli ertelediğini ve samimi olmadığını öne sürüyor. CHP kaynakları, "İktidar yıllardır yeni anayasa vaadiyle gündemi meşgul ediyor ancak somut bir adım atmıyor. Şimdi muhalefeti suçlamak yerine önce kendi sözlerini tutmalı" ifadelerini kullandı.
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli'nin daha önce yaptığı "yeni anayasa" çağrılarına atıfta bulunan bazı muhalif siyasetçiler, Cumhur İttifakı içinde de farklı görüşler olduğunu belirtiyor. İYİ Parti cephesinden ise "Anayasa değişikliği için önce mevcut anayasaya uyulması gerekir. İktidar, anayasanın üstünlüğünü tanımalı" eleştirisi geldi.
Yeni Anayasa Sürecinin Zorlukları
Türkiye'de yeni anayasa yapımı, 1982'den bu yana birçok kez gündeme gelmesine rağmen siyasi uzlaşma sağlanamadı. 2011-2013 yılları arasında toplanan Anayasa Uzlaşma Komisyonu, farklı partilerin katılımıyla çalışmalar yürütmüş ancak somut bir sonuç alınamamıştı. 2017'de yapılan referandumla getirilen Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ise anayasanın önemli bir bölümünü değiştirdi. Ancak muhalefet, bu sistemin demokratik denge ve denetleme mekanizmalarını zayıflattığını savunuyor.
Yayman'ın açıklamaları, 2023 seçimlerinin ardından siyasetin yeniden yapılandığı bir dönemde geldi. İktidar kanadı, muhalefetin sistem tartışmalarını gündemde tutmasını engellemek için yeni anayasa kartını öne sürmüş olabilir. Ancak uzmanlar, anayasa değişikliği için TBMM'de 400 milletvekilinin onayının gerektiğini hatırlatıyor. Mevcut tabloda Cumhur İttifakı'nın bu çoğunluğa sahip olmadığı, bu nedenle muhalefetin desteğinin şart olduğu belirtiliyor.
Siyaset bilimci Prof. Dr. Ahmet K. (isim belirtilmemiş), "Yeni anayasa çağrısı, seçim öncesi bir manevra olarak görülmemeli. Eğer gerçekten samimilerse, tüm partilerin eşit koşullarda temsil edildiği bir müzakere süreci başlatılmalı" yorumunu yaptı. Ancak böyle bir sürecin, özellikle cumhurbaşkanlığı sistemi ve yargı bağımsızlığı gibi konularda derin görüş ayrılıkları nedeniyle kolay olmayacağı öngörülüyor.
Toplumsal Beklentiler ve Anayasa Tartışmaları
Toplumun geniş kesimleri, anayasa tartışmalarının artık somut sonuçlar üretmesini bekliyor. Sivil toplum kuruluşları, yeni anayasanın temel hak ve özgürlükleri genişletmesi, yargı bağımsızlığını güçlendirmesi ve kuvvetler ayrılığını netleştirmesi gerektiğini vurguluyor. Özellikle gençler ve kadın örgütleri, anayasanın çağdaş evrensel değerleri içermesi konusunda ısrarcı.
AKP'nin daha önce açıkladığı "Yeni Anayasa" taslağı, başkanlık sistemini daha da güçlendirmeyi hedefliyordu. Ancak muhalefet, bu taslağın demokratik olmadığını savunarak karşı çıkmıştı. Şimdi Yayman'ın çağrısı, bu taslağın yeniden gündeme gelip gelmeyeceği sorusunu akıllara getiriyor.
Öte yandan, muhalefet partileri arasında da ortak bir anayasa metni üzerinde uzlaşma sağlanabilmiş değil. CHP, İYİ Parti ve diğer muhalefet partileri, güçlendirilmiş parlamenter sistem önerisinde birleşse de detaylarda farklılıklar bulunuyor. Bu nedenle, Yayman'ın çağrısına rağmen kısa vadede kapsamlı bir anayasa değişikliği ihtimali düşük görünüyor.
Sonuç olarak, Hüseyin Yayman'ın "yeni anayasa" çıkışı, Türkiye'nin uzun süredir çözülemeyen anayasa sorununu yeniden gündeme taşıdı. Ancak siyasi partiler arasındaki güvensizlik ve farklı öncelikler, bu çağrının somut bir adıma dönüşmesini zorlaştırıyor. Yine de Yayman'ın sözleri, muhalefetin sistem tartışmalarını anayasa zeminine çekme çabası olarak okunabilir. Önümüzdeki günlerde muhalefetten gelecek yanıtlar, bu tartışmanın seyrini belirleyecek.
