Amerikan Kanser Araştırmaları Derneği'nin (AACR) San Diego'da düzenlenen yıllık toplantısında açıklanan çığır açıcı bir akıllı ilaç, kanser hücrelerinin bağışıklık sisteminden saklanmasını sağlayan 'görünmezlik kalkanını' yıkarak en yaygın 6 kanser türünde tümörleri en az yüzde 30 oranında küçülttü. Daha önce hiçbir tedaviye yanıt vermeyen son evre hastalar üzerinde denenmeye başlanan hap formundaki deneysel ilaç, kemoterapi ve immünoterapiye dirençli tümörlerde bile etkili oldu.
Akıllı ilaç nasıl çalışıyor?
İlaç, kanser hücrelerinin yüzeyinde bulunan PD-L1 proteinini hedef alıyor. Bu protein, bağışıklık sisteminin T hücrelerine 'beni öldürme' sinyali göndererek tümörün yok edilmesini engelliyor. Yeni molekül, PD-L1'i bloke ederek T hücrelerinin kanseri tanımasını ve saldırmasını sağlıyor. Ancak diğer PD-L1 inhibitörlerinden farklı olarak bu ilaç, aynı anda tümör mikroçevresindeki baskılayıcı hücreleri de etkisiz hale getiriyor. Böylece hem kalkan kırılıyor hem de savaş alanı temizleniyor.
Faz 1 klinik çalışmasında, akciğer, meme, kolon, pankreas, yumurtalık ve prostat kanseri olan 120 hasta yer aldı. Hastaların tümü, standart tedavilere dirençli son evre hastalardı. 12 haftalık tedavi sonunda, hastaların yüzde 35'inde tümör boyutunda en az yüzde 30 küçülme kaydedildi. Bazı hastalarda tümörler tamamen yok oldu. En iyi yanıt akciğer kanserinde görülürken, pankreas kanserinde de umut verici sonuçlar elde edildi.
Yan etkiler ve gelecek planları
En sık görülen yan etkiler yorgunluk, döküntü ve ishal oldu. Ciddi yan etkiler ise hastaların yüzde 10'unda ortaya çıktı. Araştırmacılar, ilacın mevcut immünoterapilere göre daha az toksik olduğunu belirtiyor. İlacın geliştiricisi biyoteknoloji şirketi, Faz 2 ve 3 çalışmalarına önümüzdeki yıl başlayacak. Eğer sonuçlar olumlu olursa, ilacın 2027 yılına kadar kullanıma sunulması bekleniyor.
Uzmanlar, bu tür akıllı ilaçların kanser tedavisinde kişiselleştirilmiş tıbbın önünü açtığını söylüyor. Ancak ilacın uzun vadeli etkileri ve direnç mekanizmaları henüz tam olarak bilinmiyor. Yine de bu gelişme, özellikle tedavi seçeneği kalmamış hastalar için umut ışığı oldu. Türkiye'de de benzer çalışmalar yürüten onkologlar, yerli akıllı ilaç projelerinin hızlandırılması gerektiğini vurguluyor.
Kanserle mücadelede atılan bu adım, bilim dünyasında heyecan yaratırken toplumda da 'kanser artık tedavi edilebilir mi' sorusunu gündeme getirdi. Henüz erken aşamada olan bu çalışmaların, birkaç yıl içinde milyonlarca hastaya umut olması mümkün.
