Arap basını, ABD ile İran arasında cuma günü imzalanması beklenen mutabakat zaptının (MOU) 14 maddelik taslak metnine ulaştı. Al Arabiya English'in haberine göre, taslak metin savaşın sona erdirilmesinden nükleer faaliyetlerin denetimine, ekonomik yaptırımların kaldırılmasından bölgesel güvenlik işbirliğine kadar geniş bir yelpazede maddeler içeriyor. İki ülke arasında aylardır süren dolaylı müzakerelerin ardından hazırlanan metin, tarafların resmi onayına sunulacak.
Mutabakatın ana başlıkları
Taslak metinde öne çıkan maddeler arasında, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin yüzde 3.67'nin altında sınırlandırılması ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetçilerinin erişiminin genişletilmesi yer alıyor. Buna karşılık ABD, İran'ın petrol ihracatına yönelik ikincil yaptırımları askıya almayı ve dondurulmuş İran varlıklarının bir kısmını serbest bırakmayı taahhüt ediyor. Ayrıca, İran'ın Yemen, Suriye ve Irak'taki vekil güçlere silah sevkiyatını durdurması ve Husi milislerine desteğini kesmesi öngörülüyor.
Bölgesel ve uluslararası tepkiler
Mutabakatın duyulmasının ardından İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, anlaşmanın İran'ın nükleer silah elde etmesine izin vereceğini iddia ederek sert tepki gösterdi. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ise bölgesel güvenliklerini tehdit eden bir anlaşma olmaması konusunda uyarılarda bulundu. Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, müzakereleri memnuniyetle karşıladıklarını ancak metnin ayrıntılarını incelemeden nihai yorum yapamayacaklarını belirtti. Rusya ve Çin ise anlaşmaya temkinli destek vererek, uluslararası hukuka saygı gösterilmesini vurguladı.
Arka plan ve değerlendirme
ABD ile İran arasındaki bu mutabakat, 2018'de ABD'nin Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (JCPOA) tek taraflı çekilmesi ve ardından uygulanan maksimum baskı politikasının ardından gelen ilk somut adım olma özelliği taşıyor. İran'ın nükleer programına ilişkin endişeler ve bölgesel istikrarsızlık, uluslararası toplumun ana gündem maddeleri arasında yer alıyor. Söz konusu mutabakat, bu sorunların çözümüne yönelik önemli bir fırsat olarak değerlendiriliyor. Ancak, muhafazakar kanatların anlaşmaya karşı direnci ve İran'daki iç siyasi dengeler, taslağın imzalanıp uygulamaya konmasını zorlaştırabilir. Ayrıca, ABD Başkanı Joe Biden yönetiminin Kongre'den onay alma süreci de kritik eşiklerden biri.
