Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Türkiye ile Libya arasında 2019 yılında imzalanan deniz yetki alanları sınırlandırma mutabakatına dair yaptığı açıklamayla Avrupa Birliği'nin (AB) pozisyonunu netleştirdi. Von der Leyen, anlaşmanın uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunarak AB'nin Libya ve Türkiye arasındaki deniz sınırı konusunda tarafını seçtiğini ima etti. Bu açıklama, Doğu Akdeniz'deki gerilimi yeniden alevlendirirken, AB'nin bölgesel politikalarına yönelik soru işaretlerini de beraberinde getirdi.
Von der Leyen: 'Anlaşma Uluslararası Hukuka Aykırı'
Von der Leyen, yaptığı yazılı açıklamada, Türkiye ve Libya arasındaki deniz yetki alanları mutabakatının bölgesel istikrarı tehdit ettiğini belirterek, "AB, üye devletlerin egemenlik haklarını ve uluslararası hukuku korumak için Libya ve Türkiye arasındaki bu anlaşmaya karşı çıkmaktadır. Bu anlaşma, Doğu Akdeniz'deki deniz sınırlarını belirleme konusunda meşru bir zemin sunmamaktadır" ifadelerini kullandı. Von der Leyen'in bu sözleri, AB'nin Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi'nin tezlerine destek verdiği şeklinde yorumlandı.
Türkiye ve Libya arasındaki mutabakat, 27 Kasım 2019'da dönemin Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) Başbakanı Fayez el-Sarraj ile imzalanmıştı. Anlaşma, iki ülkenin Akdeniz'deki deniz yetki alanlarını sınırlandırıyor ve Türkiye'nin kıta sahanlığı haklarını güvence altına alıyor. Ancak Yunanistan, Mısır ve Kıbrıs Rum Kesimi, anlaşmayı uluslararası hukuka aykırı olarak nitelendirerek reddetmişti. AB de 2020 yılında anlaşmayı kınamış ve Türkiye'ye yönelik yaptırım tehdidinde bulunmuştu.
AB'nin Tutumu ve Doğu Akdeniz'deki Dengeler
Avrupa Birliği'nin bu açıklaması, Doğu Akdeniz'deki enerji kaynakları ve deniz yetki alanları konusundaki anlaşmazlıklarda AB'nin Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi'nin yanında yer aldığını bir kez daha gösterdi. AB, 2020 yılında Türkiye'ye yönelik yaptırım kararı almış, ancak diyalog kapısını da açık tutmuştu. Von der Leyen'in son açıklaması, AB'nin Libya'daki iç savaş sonrası siyasi süreçte de Türkiye'nin etkisini dengelemeye çalıştığı şeklinde değerlendiriliyor.
Libya'da 2021 yılında kurulan geçici birlik hükümeti, deniz yetki alanları anlaşmasını tanıdığını açıklamıştı. Ancak ülkedeki siyasi istikrarsızlık ve rakip hükümetlerin varlığı, anlaşmanın uygulanabilirliği konusunda belirsizlik yaratıyor. AB, Libya'daki Birleşmiş Milletler destekli siyasi süreci desteklediğini belirtirken, Türkiye ise anlaşmanın Libya halkının egemenlik haklarını koruduğunu savunuyor.
Türkiye'nin Pozisyonu ve Olası Yansımalar
Türkiye, defalarca anlaşmanın uluslararası hukuka uygun olduğunu ve iki egemen devlet arasında imzalandığını vurguladı. Dışişleri Bakanlığı, AB'nin açıklamalarını 'tek taraflı ve önyargılı' olarak nitelendirerek, AB'yi Doğu Akdeniz'de tansiyonu yükseltmekle eleştirdi. Türkiye, ayrıca AB'nin Libya'daki iç siyasete müdahale etmemesi gerektiğini belirtiyor.
Uzmanlar, AB'nin bu açıklamasının Doğu Akdeniz'de yeni bir gerilim dalgasına yol açabileceğini, ancak taraflar arasında diyalog kanallarının açık tutulmasının önemli olduğunu ifade ediyor. Özellikle enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve küresel jeopolitik riskler göz önüne alındığında, AB'nin Türkiye ile ilişkilerinde dengeli bir tutum izlemesi gerektiği vurgulanıyor.
Von der Leyen'in açıklaması, AB'nin genişleme ve komşuluk politikalarından sorumlu üyeleri arasında da tartışma yaratabilir. Bazı AB ülkeleri, Türkiye ile yapıcı diyalogdan yana tavır alırken, Yunanistan ve Kıbrıs Rum Kesimi daha sert bir tutum izlenmesini talep ediyor. Bu bölünme, AB'nin ortak bir Doğu Akdeniz politikası oluşturmasını zorlaştırıyor.
Sonuç olarak, Avrupa Birliği'nin Libya-Türkiye deniz anlaşmasına yönelik eleştirisi, bölgesel güç dengelerinde AB'nin pozisyonunu netleştirirken, Türkiye ile ilişkilerde yeni bir sayfa açılmasını zorlaştırıyor. Doğu Akdeniz'de kalıcı bir çözüm için tarafların uluslararası hukuk çerçevesinde diyalog kurması ve karşılıklı çıkarları gözetmesi gerekiyor. AB'nin bu tutumu, bölgesel istikrar ve enerji güvenliği açısından dikkatle izlenmeye devam edecek.
