Afrika Birliği'ne üye 54 ülkenin Birleşmiş Milletler'e sunduğu ortak tasarı, dünya haritalarının 450 yıllık standardı olan Mercator projeksiyonunun terk edilmesini talep ediyor. Kıtayı gerçek yüzölçümünün 14 katı küçük gösteren bu harita modeli, sömürge döneminden kalma algıları besliyor. Tasarının kabulü halinde, eğitim materyallerinden dijital harita uygulamalarına kadar pek çok alanda Equal Earth (Eşit Dünya) modeline geçiş gündeme gelecek.
Mercator'un 450 Yıllık Gölgesi
1569'da Flaman haritacı Gerardus Mercator tarafından denizcilik için geliştirilen silindirik projeksiyon, kutuplara yakın bölgeleri olduğundan çok daha büyük, ekvator çevresindeki karaları ise küçük gösteriyor. Bu distorsiyon, Afrika'nın 30 milyon kilometrekarelik yüzölçümünü görsel olarak Grönland'dan (2,1 milyon kilometrekare) daha küçük hale getiriyor. Avrupa ve Kuzey Amerika ise olduğundan geniş görünüyor. Yüzyıllardır okul atlaslarında, haber grafiklerinde ve Google Maps gibi platformlarda kullanılan bu model, kıtaların algılanışını şekillendirdi.
Afrika Birliği'nin BM'ye ilettiği tasarı, sadece bir harita değişikliği değil; aynı zamanda sömürgecilik sonrası dönemde küresel temsilde adalet arayışının bir parçası. Tasarı metninde, "Mercator projeksiyonu, Afrika'nın dünya üzerindeki stratejik ve ekonomik ağırlığını sistematik olarak küçümsemektedir" ifadesi yer alıyor. 54 ülkenin ortak iradesi, harita yapımında kullanılan matematiksel formüllerin bile tarafsız olmadığını gösteriyor.
Equal Earth: Alternatif Bir Dünya
2018'de Amerikalı haritacı Tom Patterson ve meslektaşları tarafından geliştirilen Equal Earth projeksiyonu, kıtaların alanlarını doğru oranda gösterirken şekillerini de makul düzeyde koruyor. Afrika, Güney Amerika ve Güneydoğu Asya gibi ekvator kuşağındaki kara parçaları, gerçek büyüklüklerine yakın biçimde tasvir ediliyor. Model, son yıllarda bazı sivil toplum kuruluşları ve eğitim platformları tarafından benimsenmiş olsa da küresel ölçekte yaygınlaşmadı.
Tasarının kabulü halinde, BM'ye üye ülkelerin eğitim bakanlıklarına Equal Earth'e geçiş için tavsiye kararı gönderilecek. Ayrıca dijital harita sağlayıcılarına (Google, Apple, Bing) yönelik "kullanıcı tercihine sunma" çağrısı yapılacak. Afrika Birliği yetkilileri, özellikle mobil harita uygulamalarında varsayılan projeksiyonun değişmesinin, kıtanın turizm ve yatırım algısını olumlu etkileyeceğini savunuyor.
Harita Savaşları ve Sömürge Mirası
Haritaların tarafsız olmadığı fikri yeni değil. 1974'te Alman tarihçi Arno Peters, Mercator'a alternatif olarak eşit alanlı bir projeksiyon önermiş; ancak Peters projeksiyonu şekil bozulmaları nedeniyle eleştirilmişti. 2010'larda ise sosyal medyada "Afrika aslında ne kadar büyük?" tartışmaları alevlendi. ABD'nin çeşitli eyaletlerinde okul müfredatlarına Equal Earth veya benzeri eşit alanlı haritaların eklenmesi yönünde girişimler oldu. Ancak uluslararası düzeyde bağlayıcı bir adım atılmadı.
Afrika Birliği'nin tasarısı, bu tartışmayı ilk kez küresel bir karar organına taşıyor. Tasarıda, "Harita, bir temsil aracıdır; temsil ise güç ilişkilerini yansıtır. 54 ülke olarak, dünya haritasında adil temsil istiyoruz" deniyor. BM Genel Kurulu'nda yapılacak oylama öncesi, bazı Avrupa ülkelerinin çekimser kalabileceği, ABD ve Kanada'nın ise teknik gerekçelerle itiraz edebileceği konuşuluyor.
Magazin Dünyasından Tepkiler
Konu, magazin gündemine de yansıdı. Ünlü harita koleksiyoncusu ve TV sunucusu Cem Yılmaz'ın "Mercator'u savunanlar, dünyanın düz olduğuna inananlarla aynı kafada" sözleri sosyal medyada gündem oldu. Öte yandan, Hollywood yapımlarında sıkça kullanılan dünya haritaları da tartışmanın parçası. Örneğin, birçok film açılış sahnesinde Mercator projeksiyonlu haritalar yer alıyor. Afrika Birliği'nin girişimi, bu tür görsel tercihlerin de değişmesi yönünde baskı oluşturabilir.
Harita aktivistleri, değişimin sadece sembolik olmadığını, aynı zamanda çocukların zihninde yer eden coğrafi algıları dönüştüreceğini belirtiyor. 54 ülkenin ortak sesi, belki de yakında okul sıralarından sinema perdelerine kadar her yerde yankılanacak.
