Elazığ Esnaf ve Sanatkarlar Karma Oda Başkanı Hakan Albayrak, kentte her geçen gün sayıları artan zincir marketlerin yerel esnaf için büyük bir tehdit oluşturduğunu söyledi. Albayrak, ayakkabıdan terliğe, telefondan gıdaya kadar her türlü ürünü satan zincir marketlerin, küçük esnafın iş yapmasını imkânsız hale getirdiğini belirterek, bu işletmelere yönelik kısıtlama getirilmesi gerektiğini vurguladı. Alınacak önlemler arasında sayılarının azaltılması veya şehir dışına çıkarılması seçenekleri bulunuyor.
Zincir marketlerin esnafa etkisi
Zincir marketler, sadece gıda değil, tekstil, elektronik, ev gereçleri gibi birçok farklı kategoride ürün satarak esnafın pazar payını daraltıyor. Hakan Albayrak konuyla ilgili yaptığı açıklamada, “Esnafımız, vergisini ödeyen, kira derdi çeken, sigorta primlerini yatırmaya çalışan insanlar. Karşısında ise her şeyi satan dev marketler var. Bu durum, esnafın rekabet gücünü tamamen kırıyor” dedi. Özellikle küçük ilçelerde ve mahalle aralarında açılan zincir market şubeleri, bakkal, manifatura, ayakkabıcı gibi işletmeleri olumsuz etkiliyor.
Çözüm önerileri: Sınırlama ve yer değişikliği
Albayrak, zincir marketlerin sayılarının sınırlandırılması veya belirli bölgelerde, özellikle şehir merkezlerinin dışında faaliyet göstermeleri gerektiğini ifade etti. “Belediyelerin imar planlarında değişiklik yaparak, bu marketlerin sadece şehir dışındaki alışveriş merkezlerinde açılmasına izin verilebilir. Ya da her mahalleye bir tane sınırlaması getirilebilir. Bunlar esnafın nefes almasını sağlar” şeklinde konuştu. Ayrıca, zincir marketlere getirilecek ruhsatlandırma kriterlerinin sıkılaştırılmasının da çözüm olabileceğini belirtti.
Geçmişteki benzer düzenlemeler
Türkiye'de daha önce bazı belediyeler zincir marketlerin açılışını sınırlayan kararlar almıştı. 2019 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi, bazı ilçelerde zincir market yoğunluğunu azaltmak için ruhsatlandırma sürecini durdurmuş, ancak yargı kararlarıyla bu uygulama iptal edilmişti. Avrupa'da ise birçok ülke, özellikle kırsal alanlarda küçük esnafı korumak için büyük marketlerin açılışını sınırlandıran yasalar uyguluyor. Örneğin Fransa'da, süpermarketlerin belirli bir büyüklüğün üzerinde açılması için özel izin gerekiyor.
Esnafın sesi daha gür çıkmalı
Elazığ Esnaf Odası Başkanı, sorunun sadece yerel değil, ulusal bir mesele olduğunun altını çizdi. “Esnaf odaları ve birlikleri olarak bu konuyu sürekli gündemde tutuyoruz. Ancak sesimizi daha gür çıkarmamız ve yetkilileri harekete geçirmemiz lazım. Aksi takdirde, birkaç yıl içinde mahalle aralarında esnaf kalmayacak” dedi. İlgili bakanlıklara ve yerel yönetimlere çağrıda bulunan Albayrak, acil bir eylem planı hazırlanması gerektiğini söyledi.
Değerlendirme
Zincir marketlerin yaygınlaşması, küçük esnafın yanı sıra şehirlerin sosyal dokusunu da etkiliyor. Esnafın bulunduğu mahallelerde komşuluk ilişkileri daha canlıyken, zincir marketlerin hakim olduğu bölgelerde bu ilişkiler zayıflıyor. Ekonomik rekabetin yanı sıra kültürel bir dönüşüm de söz konusu. Bu nedenle, alınacak tedbirlerin sadece ekonomik değil, sosyal boyutu da dikkate alınmalı. Dengeli bir model oluşturulmadığı takdirde, bir yandan tüketicinin uygun fiyat talebi, diğer yandan esnafın varlığını sürdürme mücadelesi arasında sıkışıp kalma riski var.
