Yeni hasat sezonu kapıdayken Türkiye'nin zeytin üreticileri, tüccarda 100 liraya kadar düşen zeytinyağı fiyatları ile marketlerde 500 liranın üzerine çıkan etiketler arasındaki uçurumun yarattığı mağduriyetle karşı karşıya. Üreticiler bir taraftan artan işçilik maliyetleri, diğer taraftan düşen alım fiyatları nedeniyle üretimden vazgeçme noktasına geldi. Özellikle Ege Bölgesi'ndeki zeytin üreticileri, bu yılki hasadın kendilerini zarara uğratacağından endişe ederken, yetkililerden destek bekliyor.
Üretici ile market arasındaki fahiş fark
Zeytincilik sektörünün önde gelen isimlerinden alınan bilgilere göre, tüccarın üreticiden 100 liraya aldığı zeytinyağı, market raflarında 500 liranın üzerinde satılıyor. Bu durum, üretici ile market arasındaki fiyat farkının beş kata ulaştığını gösteriyor. Aradaki bu farkın gerekçesi olarak aracılar, nakliye, ambalaj ve perakende giderleri gösterilse de, üreticiler bu kadar yüksek bir kâr marjının hakkaniyetli olmadığını savunuyor. Türkiye Ziraat Odaları Birliği verilerine göre, 2024 nisan ayında zeytinyağı üretici fiyatı ortalama 350-400 lira seviyesindeyken, şimdi bu rakamın 100 liraya kadar gerilemesi, üreticilerin yüzünü güldürmedi.
Yevmiyeler 4-5 bin liraya fırladı
Hasat döneminin en büyük maliyet kalemlerinden biri olan işçilik ücretleri, bu yıl rekor seviyelere ulaştı. Zeytin toplama işçilerinin günlük yevmiyesi, geçen yıla göre yüzde 50'den fazla artarak 4-5 bin liraya dayandı. Özellikle İzmir ve Aydın'da yaşayan üreticiler, bu maliyetleri karşılamakta zorlandıklarını dile getiriyor. Bir üretici, "Zeytini toplamak için işçi bulmak bile sorun, bulan da 5 bin lira istiyor. Biz de zeytini 100 liraya satıyoruz. Bu iş böyle olmaz" şeklinde konuştu. İşçilik maliyetlerinin yanı sıra gübre, ilaç ve akaryakıt fiyatlarındaki artış da üreticinin maliyetini daha da yükseltiyor.
Zeytinyağında arz fazlası fiyatları baskılıyor
Uzmanlar, zeytinyağı fiyatlarındaki bu düşüşün arz fazlasından kaynaklandığını belirtiyor. Son iki yıldır rekor üretim elde edilen zeytinyağında, depolardaki stokların yüksek olması fiyatları aşağı çekiyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, 2023'te zeytinyağı üretimi bir önceki yıla göre yüzde 29 arttı. Bu artışın fiyatlara olumsuz yansıması, üreticinin gelirini doğrudan etkiliyor. Öte yandan, ihracat pazarlarındaki durgunluk da fiyatların düşmesinde etkili olurken, üreticilerin elindeki ürünü değerinde satabilmesini zorlaştırıyor.
Çözüm bekleyen sektör
Zeytin üreticileri, sorunlarının çözümü için Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan destek istiyor. Üreticilerin önerileri arasında, alım fiyatlarının alt limitinin belirlenmesi, zeytinyağı ihracatına verilen teşviklerin artırılması ve üretici birliklerinin güçlendirilmesi yer alıyor. Aydın Söke Ziraat Odası Başkanı, "Üretici ürününü satamıyor, bankalara borçlanıyor. Bu gidişle gelecek yıl zeytinlikler boş kalacak" diyerek acil önlem alınması çağrısında bulundu. Sektör temsilcileri, zeytinyağında yaşanan bu fiyat istikrarsızlığının, hem üreticiyi hem de tüketiciyi olumsuz etkilediğini vurguluyor.
Tüketiciye yansıyan fiyat, üreticinin gelirini artırmıyor
Zeytinyağı fiyatlarındaki tutarsızlık, marketlerdeki yüksek etiketlerin tüketiciyi de zor durumda bıraktığını gösteriyor. Tüketici dernekleri, marketlerdeki fahiş fiyat artışlarının üreticinin lehine olmadığını, aksine tüketicinin de mağdur olduğunu dile getiriyor. Tüketici Konfederasyonu yetkilileri, "Market ile üretici arasındaki bu farkın azaltılması için denetimlerin artırılması şart" değerlendirmesinde bulundu. Bu şartlarda hem üreticinin hem de tüketicinin kazanması için piyasanın düzenlenmesi ve şeffaf bir fiyat politikasının izlenmesi gerektiği ifade ediliyor.
