Gaziantep'teki Zeugma Mozaik Müzesi'nde sergilenen ünlü 'Çingene Kızı' mozaiğinin eksik paneli, Amerika Birleşik Devletleri'nde ortaya çıktıktan sonra yapılan bilimsel çalışmalarla kimliği tespit edilerek Türkiye'ye getirildi. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın yürüttüğü uzun soluklu çalışmalar sonucunda, mozaiğin büyük kompozisyonuna ait olduğu kesinleşen panel, 2024 yılı içerisinde ülkeye ulaştı. Eser, restorasyon ve konservasyon çalışmalarının ardından Zeugma Mozaik Müzesi'nde sergilenecek.
Panelin keşif süreci
ABD'nin Ohio eyaletinde bir evde bulunan mozaik panel, 2018 yılında bir müzayedede satışa çıkarıldı. Türk yetkililerin dikkatini çeken eser, Zeugma mozaiklerindeki desen ve renk uyumu nedeniyle incelenmeye alındı. Gaziantep Arkeoloji Müzesi ve Kültür Bakanlığı uzmanları, panelin yüksek çözünürlüklü fotoğraflarını Zeugma'daki mevcut mozaiklerle karşılaştırdı. Üç yıl süren detaylı analizlerde, paneldeki figürlerin duruşu, kemer detayları ve taş işçiliği, 'Çingene Kızı'nın bulunduğu büyük mozaiğin sağ üst köşesindeki boşluğa birebir uydu. Eser, Türkiye'ye iade edilmek üzere gerekli hukuki süreçler tamamlandıktan sonra özel bir kargo ile Ankara'ya getirildi.
Zeugma'nın önemi
Zeugma Antik Kenti, Fırat Nehri kıyısında kurulmuş ve milattan önce 3. yüzyıldan itibaren önemli bir ticaret ve kültür merkezi olmuştur. 2000 yılında Birecik Barajı'nın yapımı sırasında su altında kalmadan önce yapılan kurtarma kazılarında, dönemin en iyi korunmuş mozaiklerinden biri gün yüzüne çıkarıldı. 'Çingene Kızı' olarak bilinen kadın başı figürü, mozaiğin en ünlü parçası olup, ifadesi ve renk kullanımıyla sanat tarihinde özel bir yere sahiptir. Mozaik, bir evin tabanını süsleyen büyük bir kompozisyonun parçasıdır ve etrafında mitolojik sahneler, hayvan figürleri ve geometrik desenler bulunur. Kayıp panel, bu kompozisyondaki eksikliği gidererek eserin özgün bütünlüğüne kavuşmasını sağlayacak.
Panelin Türkiye'ye getirilmesi, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede önemli bir başarı olarak değerlendiriliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı, yurt dışına kaçırılan eserlerin iadesi konusunda diplomatik girişimlerini sürdürüyor. Zeugma mozaiğinin tamamlanan hali, önümüzdeki aylarda ziyarete açılacak ve hem yerli hem yabancı turistlerin ilgisini çekmesi bekleniyor. Bu gelişme, aynı zamanda arkeolojik mirasın korunması ve gelecek nesillere aktarılması konusunda uluslararası iş birliğinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor.
