Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, ABD Başkanı Donald Trump'ın altyapı çağrısına ilk yanıtı vererek, enerji, gıda ve kritik altyapı tesislerine yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulması amacıyla Rusya ile anlaşma sağlanması için müttefik ülkelere çağrıda bulundu. Zelenski, yaptığı açıklamada, "Müttefiklerimize anlaşma önerisinde bulunduk. Rusya'nın taahhütlerine uyma iradesine şüpheyle yaklaşıyoruz ancak her türlü diplomatik çabayı destekliyoruz" ifadelerini kullandı.
Trump'ın çağrısı ve Zelenski'nin yanıtı
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz günlerde yaptığı bir açıklamada, Ukrayna ve Rusya arasındaki savaşta kritik altyapı tesislerinin vurulmasının durdurulması çağrısında bulunmuştu. Trump, "Enerji santralleri, su tesisleri ve hastaneler vurulmamalı. Bu insanlık dışı. Her iki taraf da bu konuda anlaşmalı" demişti. Bu çağrının ardından Ukrayna lideri Zelenski, hızlı bir şekilde yanıt vererek diplomatik bir hamle başlattı.
Zelenski, Telegram üzerinden yaptığı video mesajda, "Başkan Trump'ın çağrısını memnuniyetle karşılıyoruz. Biz zaten uzun süredir enerji altyapımızın vurulmasından zarar görüyoruz. Müttefiklerimiz aracılığıyla Rusya'ya bir anlaşma önerisi ilettik. Bu öneri, enerji, gıda ve kritik altyapı tesislerine yönelik saldırıların karşılıklı olarak durdurulmasını içeriyor" dedi. Zelenski, Rusya'nın bu tür anlaşmalara geçmişte uymadığını hatırlatarak, "Ancak yine de denemeye değer. Çünkü her gün enerji kesintileri ve sivil kayıplar yaşıyoruz" diye ekledi.
Rusya'nın tutumu ve uluslararası tepkiler
Rusya tarafından henüz resmi bir yanıt gelmedi. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, konuyla ilgili soru üzerine, "Öneriyi inceliyoruz. Ancak Ukrayna'nın daha önceki taahhütlerini yerine getirmediğini biliyoruz" açıklamasını yaptı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, geçmişte enerji altyapısına yönelik saldırıların durdurulması konusunda istekli olduğunu ancak Ukrayna'nın da aynı şekilde davranması gerektiğini belirtmişti.
Uluslararası kamuoyundan da konuya ilişkin açıklamalar geldi. BM Genel Sekreteri António Guterres, "Sivilleri ve kritik altyapıyı hedef alan saldırılar uluslararası hukuka aykırıdır. Tarafları diyaloga davet ediyoruz" dedi. Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell ise "Ukrayna'nın barışçıl çabalarını destekliyoruz. Rusya'nın samimiyetini test etmek için bu bir fırsat" ifadelerini kullandı.
Anlaşmanın kapsamı ve olası etkileri
Zelenski'nin önerdiği anlaşma, üç ana başlığı içeriyor: enerji altyapısı (elektrik santralleri, doğalgaz boru hatları), gıda güvenliği (tahıl koridoru ve limanlar) ve kritik altyapı (su arıtma tesisleri, hastaneler, okullar). Anlaşmanın karşılıklı olması ve uluslararası gözlemciler tarafından izlenmesi öngörülüyor. Ukrayna, anlaşmanın ihlali durumunda yaptırım mekanizmalarının devreye girmesini istiyor.
Uzmanlar, böyle bir anlaşmanın savaşın seyrini değiştirebileceğini ancak Rusya'nın geçmişteki ihlalleri nedeniyle şüpheyle yaklaşıyor. Kiev merkezli bağımsız düşünce kuruluşu Penta'nın analisti Olena Semenova, "Rusya, enerji altyapısını vurarak Ukrayna'yı kış aylarında zor durumda bırakmayı hedefliyor. Ancak uluslararası baskı artarsa taviz verebilir. Bu anlaşma, savaşın ilk somut adımı olabilir" değerlendirmesini yaptı.
Öte yandan, anlaşmanın sağlanması durumunda Ukrayna'nın enerji sistemindeki hasarın onarımı için uluslararası yardımın artması bekleniyor. Dünya Bankası, Ukrayna'nın enerji altyapısındaki hasarın 10 milyar doları aştığını tahmin ediyor. Anlaşma, bu onarım sürecine de katkı sağlayabilir.
Diplomatik süreç ve gelecek beklentileri
Zelenski'nin önerisi, ABD'nin yanı sıra Almanya, Fransa ve Türkiye gibi ülkelere de iletildi. Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Ukrayna'nın önerisini destekliyoruz. Rusya'nın da olumlu yanıt vermesini bekliyoruz. Türkiye olarak müzakere sürecine ev sahipliği yapmaya hazırız" dedi. Almanya Başbakanı Olaf Scholz ise "Bu öneri, barış için bir umut ışığı. Rusya'nın masaya oturması için baskı yapacağız" şeklinde konuştu.
Rusya'nın önümüzdeki günlerde resmi bir yanıt vermesi bekleniyor. Diplomatik kaynaklar, taraflar arasında dolaylı görüşmelerin sürdüğünü ancak Rusya'nın ön koşul olarak Ukrayna'nın askeri operasyonlarını durdurmasını istediğini belirtiyor. Ukrayna ise Rusya'nın işgal ettiği topraklardan çekilmesi gerektiğini savunuyor.
Bu gelişme, savaşın başından bu yana en ciddi diplomatik girişim olarak değerlendiriliyor. Ancak taraflar arasındaki güvensizlik ve geçmişteki ihlaller, anlaşmanın hayata geçmesini zorlaştırıyor. Yine de Trump'ın çağrısı ve Zelenski'nin yanıtı, uluslararası toplumun barış yönündeki baskısını artırmış durumda. Önümüzdeki günlerde yapılacak görüşmeler, savaşın gidişatını belirleyebilir.
Sonuç olarak, Ukrayna'nın müttefiklere yaptığı anlaşma önerisi, savaşın seyrini değiştirebilecek bir adım olarak öne çıkıyor. Ancak Rusya'nın tutumu ve geçmişteki ihlaller, bu sürecin ne kadar ilerleyebileceğini belirleyecek. Uluslararası kamuoyu, tarafları diyaloga ve sivilleri korumaya çağırıyor.
