Avrupa Birliği'nin Gıda ve Yem için Hızlı Alarm Sistemi (RASFF) verileri, Türkiye'den AB ülkelerine ihraç edilen gıda ürünlerinin önemli bir kısmının sınırda geri çevrildiğini ortaya koydu. 2025 yılında Türkiye kaynaklı 105 ayrı uyarı alan sistem, bu ürünlerden 51'inin AB sınırlarından içeri alınmadığını gösterdi. Sınırdan dönen ürünler arasında en büyük payı 27 bildirimle biber alırken, onu 9 bildirimle domates ve 5 bildirimle nar takip etti.
RASFF verileri ne söylüyor?
RASFF, AB üyesi ülkeler arasında gıda ve yem güvenliği risklerini anlık olarak paylaşan bir erken uyarı mekanizmasıdır. 2025 yılı boyunca Türkiye'den gelen ürünlerle ilgili toplam 105 uyarı yapılmıştır. Bunların 51'i 'sınırda geri çevirme' (border rejection) kategorisinde yer alırken, kalan uyarılar bilgilendirme veya alarm seviyesinde kalmıştır. Sınırda geri çevrilen ürünlerin büyük çoğunluğu pestisit kalıntısı, ağır metal veya mikrobiyolojik kirlilik gibi nedenlerle reddedilmiştir. Biberde en sık rastlanan sorun yüksek pestisit seviyeleri olurken, domateste de benzer şekilde tarım ilacı kalıntıları öne çıkmaktadır. Narda ise özellikle boyar madde kullanımı dikkat çekmektedir.
Tarım politikası ve denetim tartışmaları
Bu veriler, Türkiye'de tarımsal üretimde kullanılan kimyasalların denetimi ve ihracat standartlarına uyum konusunu yeniden gündeme taşımıştır. Uzmanlar, AB'nin sıkı gıda güvenliği kriterlerine uyum sağlanamamasının, Türk tarım ürünlerinin uluslararası rekabet gücünü zedelediğini belirtmektedir. Özellikle biber gibi yüksek hacimli ihracat kalemlerinde yaşanan bu sorunlar, Türkiye'nin en büyük tarım ihracat pazarlarından biri olan AB'ye erişimini tehdit etmektedir. Öte yandan, sınırdan dönen bu ürünlerin iç piyasaya sürülüp sürülmediği de ayrı bir tartışma konusudur. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın iç piyasa denetimlerinin sıklığı ve etkinliği sorgulanmaktadır.
Konuyla ilgili CHP'li milletvekilleri tarafından Meclis araştırması önergesi verilmiş, bakanlık yetkilileri ise denetimlerin artırıldığını ve uyumsuz ürünlerin imha edildiğini açıklamıştır. Ancak sivil toplum kuruluşları, sınırdan dönen ürünlerin izlenebilirliğinin sağlanması ve tüketici sağlığının korunması için daha şeffaf bir sistem talep etmektedir.
Bağımsız değerlendirme
RASFF verileri, Türkiye'nin tarım ihracatında karşılaştığı yapısal sorunları bir kez daha gözler önüne sermektedir. Pestisit kullanımından kaynaklanan bu retler, yalnızca ticari kayıp değil, aynı zamanda bir halk sağlığı meselesidir. Sınırdan dönen ürünlerin iç pazara yönlendirilmesi halinde, tüketiciler farkında olmadan riskli gıdaları tüketebilir. Bu nedenle, denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve üreticiye yönelik eğitim programlarının yaygınlaştırılması elzemdir. Ayrıca, AB standartlarına uyum için tarım ilacı kullanımında dönüşüm teşvik edilmeli, alternatif biyolojik mücadele yöntemleri desteklenmelidir. Aksi takdirde, Türk tarımının uluslararası pazardaki itibarı daha da zedelenecek ve ihracat gelirleri düşecektir.
