Ankara'da Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde görev yapan Orhan Şahin, yüzde 99 engelli 19 yaşındaki oğlu için engelli aylığı alamadığını belirterek mağduriyetini dile getirdi. 10 kişilik ailesinin tek çalışanı olan Şahin, gelir testi nedeniyle engelli maaşından faydalanamıyor. Şahin, "Yardım istediğim kurumda çalışıyorum ama oğlum için aylık alamıyorum" ifadelerini kullandı.
Engelli aylığı için gelir kriteri mağduriyet yaratıyor
Orhan Şahin'in 19 yaşındaki oğlu, yüzde 99 engelli raporuna sahip. Ancak 2022 sayılı Kanun kapsamında engelli aylığı alabilmek için hane halkı gelirinin kişi başına düşen aylık tutarının belirli bir sınırın altında olması gerekiyor. Şahin'in ailesinde 10 kişi yaşıyor ve tek gelir kaynağı kendisi. Buna rağmen hane geliri, kişi başına düşen sınırı aştığı için engelli oğlu için aylık bağlanamıyor.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın verilerine göre, engelli aylığı için 2024 yılında kişi başına düşen gelir sınırı 3.000 TL'nin altında. Şahin'in maaşı ve ailedeki 10 kişi dikkate alındığında kişi başına düşen gelir bu sınırı aşıyor. Ancak Şahin, oğlunun bakım masraflarının ve engelli bir bireyin ihtiyaçlarının bu hesaplamada yeterince dikkate alınmadığını savunuyor.
"Yardım istediğim kurumda çalışıyorum, çaresizim"
Orhan Şahin, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nda personel olarak görev yapıyor. Yani engelli aylığı başvurularını değerlendiren kurumun bir çalışanı. Şahin, "Yardım istediğim kurumda çalışıyorum ama kendi oğlum için bu yardımdan faydalanamıyorum. Bu durum beni derinden yaralıyor" dedi. Şahin, yüzde 99 engelli oğlunun günlük yaşamda tam bağımlı olduğunu, özel bakıma ihtiyaç duyduğunu ve ailenin maddi yükünün her geçen gün arttığını vurguladı.
10 kişilik ailenin tek çalışanı olan Şahin, aylık gelirinin büyük bölümünü oğlunun tedavi ve bakım masraflarına harcadığını belirtti. Engelli aylığı, engelli bireylerin ve ailelerinin ekonomik yükünü hafifletmeyi amaçlıyor. Ancak gelir testi, özellikle kalabalık ailelerde bu desteğin amacına ulaşmasını engelleyebiliyor.
Engelli aylığı başvuru koşulları neler?
Türkiye'de engelli aylığı, 2022 sayılı "65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun" kapsamında veriliyor. Başvuru için:
- En az yüzde 40 engelli olmak ve bu durumu sağlık kurulu raporuyla belgelemek,
- Hane halkı içinde kişi başına düşen aylık gelirin belirlenen sınırın altında olması,
- Muhtaçlık durumunun tespit edilmesi,
- Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak,
- Başka bir sosyal güvenlik kurumundan gelir veya aylık almamak.
Gelir testi nasıl hesaplanıyor?
Engelli aylığı başvurusunda bulunan kişinin hane halkı geliri, ailede yaşayan tüm bireylerin gelirleri toplanarak kişi sayısına bölünüyor. Elde edilen kişi başına düşen aylık gelir, her yıl güncellenen sınırın altında olmalı. 2024 yılı için bu sınır, engelli aylığı için 3.000 TL civarında. Orhan Şahin'in ailesinde 10 kişi yaşıyor ve tek gelir Şahin'in maaşı. Bu durumda kişi başına düşen gelir, sınırı aşabiliyor. Ancak Şahin, oğlunun engelli olması nedeniyle ek bakım masraflarının gelir hesabında dikkate alınması gerektiğini düşünüyor.
Uzmanlar, engelli aylığında gelir testinin, engelli bireyin özel ihtiyaçlarını ve bakım maliyetlerini yansıtmadığını belirtiyor. Kalabalık ailelerde, çalışan tek bir kişinin geliri, tüm aileye bölündüğünde kişi başına düşen gelir düşük çıksa da, engelli bireyin masrafları aile bütçesini zorluyor. Bu nedenle bazı ülkelerde engelli bireyler için gelir testi yerine doğrudan engellilik durumuna dayalı destekler veriliyor.
Bakanlık'tan açıklama bekleniyor
Orhan Şahin'in durumu, engelli aylığı sistemindeki gelir testinin yarattığı mağduriyeti bir kez daha gündeme getirdi. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları, engelli aylığı başvurularını değerlendiriyor. Bakanlık yetkilileri, gelir testinin objektif kriterlere göre yapıldığını ve mevzuatın öngördüğü şekilde uygulandığını belirtiyor. Ancak Şahin gibi birçok aile, gelir testinin adaletsiz olduğunu savunuyor.
Engelli aylığı alamayan Şahin, oğlunun bakımı için ek destek arayışında. Sosyal yardımlar, engelli bireylerin ailelerine yönelik evde bakım yardımı gibi farklı programları içeriyor. Ancak evde bakım yardımı için de belirli koşullar bulunuyor ve bu yardım da gelir testine tabi. Şahin, tüm kapıları çaldığını ancak bir sonuç alamadığını ifade ediyor.
Engelli aylığı alanların sayısı ve bütçe
Türkiye'de milyonlarca engelli vatandaş bulunuyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın verilerine göre, engelli aylığı alan kişi sayısı son yıllarda artış gösterdi. 2023 yılında engelli aylığı alanların sayısı 1 milyonu aştı. Bakanlık, engelli aylıkları için her yıl bütçeden önemli bir kaynak ayırıyor. Ancak başvuru sahiplerinin bir kısmı, gelir testi nedeniyle bu haktan yararlanamıyor.
Engelli aylığı, sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak engelli bireylerin ve ailelerinin yaşam standartlarını yükseltmeyi hedefliyor. Ancak gelir testinin katı uygulanması, özellikle kalabalık ailelerde ve tek gelirli hanelerde mağduriyetlere yol açabiliyor. Orhan Şahin'in durumu, bu mağduriyetin somut bir örneği olarak öne çıkıyor. Şahin, "Oğlum yüzde 99 engelli, ben Bakanlık'ta çalışıyorum ama ona aylık bağlanamıyor. Bu nasıl bir adalet?" diyerek tepkisini dile getiriyor.
Engelli aylığına erişimde yaşanan sorunlar, sosyal politikaların gözden geçirilmesi gerektiğini gösteriyor. Gelir testinin, engelli bireyin özel durumunu ve bakım maliyetlerini dikkate alacak şekilde yeniden düzenlenmesi, benzer mağduriyetlerin önüne geçebilir. Ayrıca, engelli bireylerin ailelerine yönelik desteklerin çeşitlendirilmesi ve başvuru süreçlerinin basitleştirilmesi, sosyal devlet ilkesinin güçlenmesine katkı sağlayacaktır. Orhan Şahin gibi ailelerin yaşadığı zorluklar, engelli hakları konusunda daha kapsamlı bir reform ihtiyacını ortaya koyuyor.
