Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli, Yunanistan'ın Ege Denizi'nde tek taraflı ilan ettiği "Sanayi ve Tedarik Zinciri Özel Mekansal Çerçevesi"ne ilişkin Ankara'nın tutumunu net bir dille ifade etti. Keçeli, yazılı açıklamasında, söz konusu çerçevenin Türkiye açısından hiçbir hukuki sonuç doğurmayacağını vurguladı. Açıklama, iki ülke arasında son dönemde artan gerilimin yeniden alevlenmesi olarak yorumlandı.
Keçeli'nin Açıklamaları ve Türkiye'nin Pozisyonu
Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Öncü Keçeli, Yunanistan'ın Ege'ye ilişkin tek taraflı girişimlerinin uluslararası hukukta geçerliliği olmadığını belirterek, "Yunanistan'ın ilan ettiği sözde 'Sanayi ve Tedarik Zinciri Özel Mekansal Çerçevesi', uluslararası hukuk ve özellikle deniz hukuku kuralları çerçevesinde Türkiye açısından bağlayıcı değildir ve hukuki bir sonuç doğurmayacaktır" ifadelerini kullandı. Keçeli, Türkiye'nin Ege'deki hak ve menfaatlerinin korunması konusunda kararlı olduğunu ve bu tür tek taraflı eylemlerin mevcut sorunların çözümüne katkı sağlamadığını vurguladı.
Sözcü Keçeli, ayrıca Yunanistan'ın bu tür girişimlerinin bölgedeki istikrarı olumsuz etkilediğini ve iki ülke arasındaki diyalog kanallarına zarar verdiğini dile getirdi. Türkiye'nin, Ege ve Doğu Akdeniz'deki anlaşmazlıkların çözümü için uluslararası hukuka ve iyi komşuluk ilişkilerine dayanan barışçıl yöntemlerden yana olduğunu bir kez daha hatırlatan Keçeli, Yunanistan'ı tek taraflı adımlar atmaktan kaçınmaya çağırdı.
Yunanistan'ın Planı ve İçeriği
Yunanistan'ın ilan ettiği söz konusu mekansal çerçeve, Ege adalarında sanayi tesisleri ve tedarik zinciri altyapısının kurulmasını öngörüyor. Atina yönetimi, bu planla adaların ekonomik kalkınmasını hedeflediğini açıklasa da, planın bazı adaların silahlandırılmasına ve askeri amaçlarla kullanılmasına zemin hazırlayabileceği yorumları yapılıyor. Özellikle finansal teşvikler ve imar izinleri yoluyla adalarda endüstriyel yatırımları çekmek isteyen Yunanistan'ın bu hamlesi, Ege'nin statüsü ve kıta sahanlığı gibi hassas konulardaki mevcut anlaşmazlıkları daha da karmaşık hale getirebilir.
Yunanistan'ın bu planı, uluslararası hukukta kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge (MEB) sınırlarının belirlenmesiyle yakından ilişkili. Türkiye ise bu tür tek taraflı uygulamalarla Ege'de fiili durum yaratılmaya çalışıldığını, bunun da ancak uluslararası hukuk ve anlaşmalarla mümkün olabileceğini savunuyor. Ankara, bu tür girişimlerin iki ülke arasında güven artırıcı önlemlerle sürdürülen diyaloğu baltaladığını düşünüyor.
Ege'de Uzun Süredir Devam Eden Anlaşmazlıklar
Türkiye ve Yunanistan arasındaki Ege Denizi'ndeki anlaşmazlıklar, kıta sahanlığı, karasuları genişliği, hava sahası, adaların silahlandırılması ve Ege'nin askeri statüsü gibi pek çok başlığı içeriyor. İki ülke, 1999'dan bu yana Avrupa Birliği üyeliği süreci ve NATO müttefikliği çerçevesinde diyaloğu sürdürse de, zaman zaman yaşanan krizler ilişkileri gerginleştiriyor.
Son dönemde iki ülke arasında "pozitif gündem" toplantıları ve istişari görüşmelerle yumuşama sinyalleri verilmişti. Ancak Yunanistan'ın bu tür tek taraflı adımları, Ankara'da güven sorununu yeniden gündeme getirdi. Türk yetkililer, Ege'deki sorunların çözümünün ancak iki ülkenin eşit haklara dayalı müzakereleriyle mümkün olduğunu, tek taraflı ilanların ve oldubittilerin kabul edilemeyeceğini her fırsatta dile getiriyor.
Uluslararası Hukuk ve Normlar
Uluslararasu hukuk çerçevesinde, devletlerin deniz yetki alanlarını belirlemek için tek taraflı eylemleri bağlayıcı olmaktan ziyade, karşı tarafın kabulü veya uluslararası yargı kararlarıyla geçerlilik kazanabilir. Bu bağlamda, Türkiye'nin Yunanistan'ın ilanına ilişkin "hukuki sonuç doğurmayacak" açıklaması, hukuki bir perspektifi işaret ediyor. BM Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) ve uluslararası teamül hukuku, deniz alanlarının sınırlandırılmasında hakkaniyet ilkelerini öngörür. Türkiye, UNCLOS'a taraf olmasa da, birçok hükmünün teamül hukuku haline geldiğini kabul ediyor; ancak Ege'deki özel coğrafi koşullar nedeniyle adaların tam etkiye sahip olmasına karşı çıkıyor.
Türk Dışişleri, ayrıca 1923 Lozan Antlaşması ve 1947 Paris Barış Antlaşması'na atıfla, Ege adalarının silahsızlandırılmış statüsünün korunması gerektiğini vurguluyor. Bu antlaşmaların ihlali anlamına gelebilecek her türlü faaliyete karşı Ankara'nın uluslararası hukuk çerçevesinde gerekli girişimlerde bulunma hakkını saklı tuttuğu biliniyor.
Sonuç: Türkiye'nin Kararlılığı ve Bölgesel İstikrar
Türkiye, Ege'deki hak ve çıkarlarını koruma konusundaki kararlılığını sürdürüyor. Ankara'nın bu açıklaması, Yunanistan'ın tek taraflı girişimlerine karşı uluslararası hukuk zemininde cevap verme stratejisinin bir parçası. Ancak uzmanlar, iki ülke arasındaki bu tür gerilimlerin bölgesel istikrarı olumsuz etkileyebileceğine ve diyalog kanallarının açık tutulmasının önemine dikkat çekiyor.
Ege'deki kronik anlaşmazlıkların çözümü, ancak iki ülkenin de egemenlik ve yetki alanları konusundaki hassasiyetlerini anlaması ve uluslararası hukuk çerçevesinde adil bir çözümü müzakere etmesiyle mümkün olabilir. Bu süreçte tek taraflı adımların tansiyonu yükseltmekten başka bir işe yaramayacağı açık. Türkiye'nin verdiği sert yanıt, Yunanistan'a atılan adımların sonuçları olabileceğini netleştirirken, bölgede kalıcı barışın tesisi için karşılıklı güven inşasına acil ihtiyaç olduğunu bir kez daha gösteriyor.
