Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, "Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik"te kapsamlı bir değişiklik yaparak, özellikle yüksek yapıların yıkım süreçlerine ilişkin yeni ve sıkı kurallar getirdi. Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelik değişikliği, 1 Ocak 2025 tarihinden itibaren geçerli olacak. Yeni düzenleme, deprem riski taşıyan ve kentsel dönüşüm kapsamında yıkılacak yüksek binaların güvenli bir şekilde ortadan kaldırılmasını hedefliyor. Bakanlık yetkilileri, bu adımın can ve mal kaybını önlemek için atıldığını vurgularken, inşaat sektörü ve belediyelerin yeni kurallara hızla uyum sağlaması bekleniyor.
Yeni Yönetmelik Neler Getiriyor?
Yönetmelikte yapılan değişiklikle birlikte, yüksekliği 51.5 metreyi aşan binaların yıkımı artık daha sıkı denetimlere tabi olacak. Öncelikle, yıkım öncesinde uzman bir ekip tarafından binanın statik ve dinamik özelliklerini içeren detaylı bir rapor hazırlanması zorunlu hale getirildi. Bu rapor, yıkım yönteminin belirlenmesinde temel referans olacak ve Bakanlık tarafından onaylanacak.
Yüksek yapıların yıkımında kullanılacak teknikler de yeniden tanımlandı. Kontrollü patlatma, hidrolik kırıcılar ve lazer kesim gibi ileri teknolojilerin kullanımı teşvik edilirken, geleneksel yöntemlerin çevreye ve diğer binalara zarar verme riski taşıdığı durumlarda yasaklanması öngörülüyor. Ayrıca, yıkım sırasında oluşabilecek toz ve gürültü kirliliğini minimuma indirmek için zorunlu tedbirler alınacak.
Güvenlik önlemleri kapsamında, yıkım alanının çevresine 50 metre mesafede güvenlik şeridi oluşturulacak ve bu bölgeye yetkisiz kişilerin girmesi engellenecek. Yıkım sırasında uzaktan kumandalı makinelerin kullanılması zorunlu hale getirilirken, operatörlerin özel eğitim ve sertifika sahibi olması şartı aranacak. Ayrıca, yıkımın gerçekleştirileceği saatler, çevredeki okul ve hastane gibi hassas yapılar dikkate alınarak belirlenecek.
Yüksek Yapılar İçin Özel Ekipler ve Sigorta Şartı
Yeni yönetmelik, yüksek bina yıkımı işlerinin yalnızca alanında uzman ve Bakanlıkça lisanslandırılan firmalar tarafından gerçekleştirilebileceğini hükme bağlıyor. Bu firmaların en az 10 yıl deneyimli inşaat mühendislerini istihdam etmesi ve özel ekipmanlara sahip olması gerekiyor. Ayrıca, yıkım firmalarının yaptıkları işle ilgili olarak binde 5 oranında teminat göstermesi ve olası zararlara karşı geniş kapsamlı bir sigorta poliçesi bulundurması zorunlu tutuldu.
Belediyeler de bu süreçte daha aktif rol oynayacak. Yıkım ruhsatı vermeden önce belediyeler, yıkım firmasının belgelerini ve planlarını inceleyerek Bakanlığın onayını almakla yükümlü olacak. Ayrıca, yıkım sürecinin her aşamasında belediye denetçilerinin sahada bulunması ve rapor tutması şartı getirildi.
Yönetmelikte yapılan bir diğer önemli değişiklik, yıkım atıklarının geri dönüşümüne ilişkin. Yeni düzenlemeyle, yıkılan yapıdan çıkan beton ve demir gibi malzemelerin en az yüzde 70'inin geri dönüşüme kazandırılması hedefleniyor. Bu atıkların çevreye gelişigüzel dökülmesi yasaklanırken, atık yönetim planı hazırlanması ve uygulanması zorunlu hale getirildi.
Kentsel Dönüşüm ve Deprem Riskine Karşı Yeni Yaklaşım
Bu yönetmelik değişikliği, Türkiye'nin deprem gerçeğiyle yüzleştiği bir dönemde kentsel dönüşüm projelerinin hızlandırılması açısından kritik önem taşıyor. Özellikle İstanbul, İzmir ve Bursa gibi büyükşehirlerde yüksek riskli binaların yıkımı sırasında yaşanabilecek olumsuzlukların önüne geçilmesi, bu yeni kuralların temel amaçlarından birini oluşturuyor. Bakanlık yetkilileri, yeni düzenlemenin sadece yüksek yapıları değil, bitişik nizam yapılardaki yıkımları da kapsadığını ve böylece tarihi yarımada gibi yoğun bölgelerde risklerin azaltılacağını ifade ediyor.
Uzmanlar, yeni yönetmeliğin inşaat sektöründe ciddi bir dönüşüm yaratacağını ve firmaların teknolojik yatırımlara yönelmesini teşvik edeceğini belirtiyor. Ancak bazı sektör temsilcileri, getirilen ek maliyetlerin yıkım maliyetlerini artırabileceği ve kentsel dönüşümü yavaşlatabileceği uyarısında bulunuyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı ise konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Güvenlik her şeyin önünde gelir. Bu düzenleme, vatandaşlarımızın canını korumak için yapılmıştır ve süreçlerin daha sağlıklı işlemesini sağlayacaktır" dedi.
Yönetmelik değişikliği, yıkım firmalarının yanı sıra malikler ve site yönetimlerini de doğrudan ilgilendiriyor. Artık binaların yıkılması için talepte bulunanların, binanın zemin etüdü raporunu, mimari projesini ve yıkım firmasına ilişkin bilgileri içeren detaylı bir dosya hazırlaması gerekecek. Bu dosyalar, e-Devlet üzerinden online olarak Bakanlığa iletilebilecek ve süreçler şeffaf bir şekilde takip edilebilecek.
Yeni kuralların uygulanması, önümüzdeki aylarda pilot bölgelerde başlatılacak denetimlerle test edilecek. Bakanlık, yıl sonuna kadar tüm yıkım firmalarının lisanslama sürecini tamamlamasını hedefliyor. Bu süreçte yetki belgesi olmayan firmaların yıkım işlerine devam etmesi ise yasak olacak.
Türkiye genelinde yaklaşık 6.8 milyon konutun kentsel dönüşüm beklediği düşünüldüğünde, yeni yönetmeliğin ne kadar geniş bir alanı etkileyeceği ortaya çıkıyor. Uzmanlar, bu düzenlemenin yalnızca yıkım sürecini değil, kentsel dönüşümün tüm safhalarını yeniden şekillendirebileceğini ve ülkenin inşaat sektöründe yeni bir standart belirleyeceğini değerlendiriyor.
Yeni yönetmelik, şeffaflık ve denetim açısından önemli bir adım olarak değerlendirilirken, uygulamada karşılaşılacak zorlukların pratikte çözüme kavuşturulması gerektiği de açık. Özellikle küçük ölçekli firmaların yüksek maliyetli ekipman ve eğitim şartlarını karşılamakta zorlanabileceği, bu nedenle sektörde bir konsolidasyon yaşanabileceği öngörülüyor. Ancak uzun vadede bu durum, daha güvenli ve kaliteli hizmet anlayışını yaygınlaştırarak toplumsal yararı artıracaktır.
