Yaz aylarının sona ermesiyle birlikte milyonlarca çalışan, kullanmadıkları yıllık izinlerinin ne olacağını sorguluyor. İşçi ve memurlar için yıllık izin kuralları, kıdeme göre değişen süreler, rapor alınan günlerin izne etkisi, istifa durumunda izin parası ödemesi ve arabuluculuk süreçleri gibi konular netlik kazandı. Çalışanların en çok merak ettiği soru ise kullanılmayan izinlerin yanıp yanmadığı.
İşçiler için yıllık izin süreleri kıdeme göre belirleniyor
4857 sayılı İş Kanunu'na göre işçilerin yıllık ücretli izin süreleri, işyerindeki kıdemlerine göre kademeli olarak artıyor. Buna göre, 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) çalışan işçilere 14 günden az olmamak üzere, 5 yıldan fazla 15 yıldan az çalışanlara 20 gün, 15 yıl ve daha fazla çalışanlara ise 26 günden az olmamak üzere yıllık izin veriliyor. Bu süreler işveren tarafından artırılabilir ancak kanunda belirtilen alt sınırların altına düşürülemez.
Yıllık izin hakkı, işçinin işyerinde fiilen çalışmaya başladığı tarihten itibaren bir yılını doldurmasıyla kazanılıyor. Yani işe girdikten sonra ilk bir yılın sonunda izin kullanma hakkı doğuyor. İzin süreleri işveren tarafından işin veya işyerinin gereklerine göre düzenleniyor ancak işveren, işçinin izin hakkını kullanmasını engelleyemiyor. İzinlerin kullanım zamanı konusunda işveren ve işçi karşılıklı anlaşma sağlıyor.
Memurlar için izin süreleri ve ek günler
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na göre memurların yıllık izin süreleri de kıdeme göre belirleniyor. Memurlar için 1 yıldan 10 yıla kadar (10 yıl dahil) hizmeti olanlara 20 gün, 10 yıldan fazla hizmeti olanlara ise 30 gün yıllık izin veriliyor. Ayrıca, 51 yaşını doldurmuş memurlara 30 günlük izin süresine ek olarak her yıl için birer gün izin veriliyor. Bu ek izinler, yaşlılık nedeniyle verilen ilave izinler olarak biliniyor.
Memurların yıllık izinleri, amirlerinin uygun göreceği zamanlarda kullanılabiliyor. Ancak memur, izin hakkını kullanmadığı takdirde bu süreler yanmıyor; izin hakkı bir sonraki yıla devredilebiliyor. Devlet memurlarının izinleri, hizmet sürelerine göre hesaplanıyor ve işten ayrılma durumunda kullanılmayan izinler için ücret ödemesi yapılmıyor; çünkü memuriyette izin ücreti yerine izin kullanımı esastır.
Kullanılmayan izinler yanar mı?
İşçiler için yıllık izin hakkı, işveren tarafından kullandırılmadığı sürece zamanaşımına uğrayabiliyor. İş Kanunu'na göre, yıllık izin ücreti alacağı, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 5 yıllık zamanaşımı süresine tabi. Yani işçi, işten ayrıldıktan sonra 5 yıl içinde kullanılmayan izinlerinin ücretini talep edebiliyor. Ancak işçi, çalışırken izin kullanmadıysa ve işveren de izin kullandırmadıysa, bu durumda işçi haklı olarak izin ücretini talep edebiliyor. İşveren, işçiyi izne çıkarmakla yükümlü; aksi halde izin ücreti işçinin alacağı haline geliyor.
Memurlarda ise yıllık izinler bir sonraki yıla devredilebiliyor ve herhangi bir zamanaşımı süresi bulunmuyor. Memur, bir yıl içinde kullanmadığı izinlerini takip eden yıllarda kullanabiliyor. Ancak memuriyetten ayrılma durumunda kullanılmayan izinler için herhangi bir ücret ödemesi yapılmıyor.
Rapor alınan günler izin süresinden düşülür mü?
İşçiler için raporlu olunan günler, yıllık izin süresinden düşülmüyor. Yani işçi, raporlu olduğu dönemde yıllık izin kullanmış sayılmıyor ve izin hakkı saklı kalıyor. Ancak işveren, raporun bitiminden sonra işçiyi izne çıkarabilir. Memurlarda da benzer şekilde, raporlu günler yıllık izinden düşülmüyor; memur, raporunun ardından iznini kullanabiliyor.
İstifa eden işçi izin parası alabilir mi?
İşçi, istifa ettiğinde kullanmadığı yıllık izinlerinin ücretini talep edebiliyor. İşveren, işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden ödemek zorunda. Bu ödeme, işçinin son ücreti üzerinden hesaplanıyor ve işçinin banka hesabına yatırılıyor. İşveren, izin ücretini ödemediği takdirde işçi yasal yollara başvurabiliyor.
Memurlar için ise istifa veya emeklilik durumunda kullanılmayan izinler için ücret ödemesi yapılmıyor. Memurlar, izinlerini kullanmadıkları takdirde bu haklarını kaybediyor; ancak izinlerini bir sonraki yıla devretme hakları bulunuyor.
Arabuluculuk süreci nasıl işliyor?
İşçi ve işveren arasında yıllık izin ücreti konusunda anlaşmazlık çıkması durumunda, işçi öncelikle arabuluculuk yoluna başvurabiliyor. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'na göre, işçi alacakları için dava açmadan önce arabuluculuk şartı bulunuyor. Arabuluculuk süreci, tarafların karşılıklı anlaşmasıyla sonuçlanabiliyor. Anlaşma sağlanamazsa işçi, iş mahkemesinde dava açabiliyor. Arabuluculuk süreci, dava sürecine göre daha hızlı ve maliyetsiz bir çözüm sunuyor.
İzin kullanımına ilişkin pratik bilgiler
- Yıllık izinler bölünerek kullanılabilir; ancak işçinin rızası olmadan bölünemez.
- İzin kullanımı sırasında işçiye izin ücreti, izne başlamadan önce peşin olarak ödenir.
- Yıllık izin süresine denk gelen resmi tatiller, izin süresinden sayılmaz.
- İşveren, işçinin izin kullanıp kullanmadığını izin defteri tutarak kayıt altına almak zorundadır.
- Memurlar, yıllık izinlerini amirlerinin onayıyla kullanabilir; izin süresi içinde göreve dönmeleri gerekir.
Yaz sezonunun bitmesiyle birlikte çalışanların izin planlamalarını gözden geçirmesi, hak kaybı yaşamamak adına büyük önem taşıyor. İşçiler, kullanmadıkları izinlerin ücretini talep edebilirken; memurlar izinlerini bir sonraki yıla devredebiliyor. Her iki çalışan grubu için de yasal düzenlemeler, izin haklarının korunmasını amaçlıyor. Çalışanların, izin sürelerini ve yasal haklarını düzenli olarak kontrol etmeleri, olası mağduriyetlerin önüne geçiyor.
