Nesli tehlike altındaki deniz kaplumbağalarının Akdeniz sahillerinde yuvalama ve yumurtlama dönemi başladı. Tarım ve Orman Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından alınan karar uyarınca, Türkiye'nin önemli kaplumbağa yuvalama alanları olan Muğla İztuzu, Antalya Patara, Çıralı, Belek, Göksu Deltası ve Samandağ sahillerinde saat 20.00'den sabah 08.00'e kadar giriş yasağı uygulanmaya başlandı. Yasağa uymayanlar hakkında 699 bin 245 Türk Lirası idari para cezası uygulanacak. Yetkililer, deniz kaplumbağalarının korunması için vatandaşların kurallara riayet etmesi gerektiğini vurguluyor.
Koruma kararı ve ceza miktarı
Bu yıl ilk kez uygulamaya konan yasak, caretta caretta ve yeşil deniz kaplumbağası (chelonia mydas) popülasyonlarının korunması amacı taşıyor. Karar kapsamında belirlenen 22 kumsalda gece saatlerinde plajlara girmek, şezlong ve şemsiye kullanmak, ateş yakmak ve köpek gezdirmek de yasaklandı. Ceza miktarı, 2025 yılı Kabahatler Kanunu'na göre güncellenen 699 bin 245 TL, önceki yıla göre yüzde 30 artışla belirlendi. İhlal durumunda zabıta, jandarma ve sahil güvenlik ekipleri tutanak tutacak, ceza kesilecek.
Deniz kaplumbağalarının durumu
Akdeniz'de yuvalayan deniz kaplumbağalarının sayısı her geçen yıl azalıyor. Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) kırmızı listesinde yer alan caretta caretta ve yeşil deniz kaplumbağası, ışık kirliliği, plaj işgali ve insan müdahalesi nedeniyle tehdit altında. Türkiye'deki üreme kumsalları, Akdeniz popülasyonu için hayati öneme sahip. Her yıl yaklaşık 2 bin yuvanın olduğu Patara, İztuzu ve Çıralı gibi sahillerde, yuvalama dönemi mayıs ayında başlıyor, eylül sonuna kadar sürüyor. Dişi kaplumbağalar gece karanlığında kumsala çıkarak yumurtluyor; bu nedenle aydınlatma ve insan varlığı üreme başarısını düşürüyor.
Uygulama ve denetimler
Yasak kapsamında sahillerin giriş noktalarına uyarı levhaları yerleştirildi ve bariyerler konuldu. Jandarma, sahil güvenlik ve belediye zabıta ekipleri devriye geziyor. Ayrıca, gönüllü çevre dernekleri de bilinçlendirme çalışmaları yapıyor. Muğla İl Tarım ve Orman Müdürlüğü yetkilileri, geçen yıl yasaklar olmaksızın yapılan uyarılarla kaplumbağa ölümlerinin azaldığını ancak bu yıl caydırıcılığı artırmak için cezai yaptırım getirildiğini belirtti. Antalya'da ise özellikle Belek ve Çıralı'da turistik tesislerin gece ışıklarının filtrelenmesi sağlanacak.
Vatandaşlara ve turistlere uyarılar
Yetkililer, özellikle haziran-eylül arasında bu sahilleri ziyaret edecek kişilerin gündüz saatlerini tercih etmelerini, gece saatlerinde plaja kesinlikle girmemelerini istiyor. Ayrıca, yumurtlama alanlarına çöp bırakılmaması, ses ve ışık kirliliği yapılmaması uyarısı yapılıyor. Tesis sahipleri ve tur operatörleri de konuklarını bilgilendirmekle yükümlü.
Bağlam ve değerlendirme
Bu yasak, Türkiye'de çevre koruma alanında atılan en somut adımlardan biri olarak değerlendirilebilir. Ancak deniz kaplumbağalarının neslinin devamı için yalnızca plaj yasakları yeterli değil; deniz kirliliği, aşırı avcılık ve iklim değişikliği gibi küresel tehditlerle de mücadele edilmesi gerekiyor. Uygulamanın başarılı olması, denetimlerin sıklığına ve halkın bilinçlenmesine bağlı. Yüksek ceza miktarı caydırıcı olsa da, kalıcı çözüm için bu alanların ulusal park statüsüne alınması veya özel koruma bölgesi ilan edilmesi gibi daha kapsamlı tedbirler tartışılmalıdır.
