Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, bir çiftin boşanma davasında emsal niteliğinde bir karara imza attı. Erzurum'da yaşayan çiftte erkek, eşine sürekli olarak "banyonun ışığını çok yaktın", "sifonu niye çektin", "çay demleme" gibi sözlerle aşırı tutumluluk gösterdi. Kadın, bu davranışların kendisini psikolojik olarak yıprattığını ve evliliğin çekilmez hale geldiğini belirterek boşanma davası açtı. Yerel mahkeme, erkeğin tutumunu "evlilik birliğini sarsan davranışlar" kapsamında değerlendirerek boşanmaya hükmetti. Davalı koca kararı temyiz edince dosya Yargıtay'a taşındı.
Yargıtay: "Aşırı tutumluluk kişilik haklarına saldırıdır"
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, temyiz incelemesinde erkeğin eşine yönelik sürekli "tasarruf uyarıları"nı ayrıntılı olarak değerlendirdi. Kararda, "Eşinin her hareketini kontrol eden, en temel ihtiyaçlarını dahi sorgulayan bir tutum sergilemek, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına neden olur. Aydınlatma ve su kullanımı gibi günlük yaşamın olağan parçaları hakkında sürekli uyarıda bulunmak, eşin kişilik haklarına saldırı teşkil eder" ifadelerine yer verildi. Yüksek mahkeme, yerel mahkemenin boşanma kararını onayarak, "aşırı tutumlu" eşin temyiz talebini reddetti. Kararda, "Evlilikte tasarruf bilinci önemlidir, ancak bu bilinç, eşin onurunu kıracak, kendisini değersiz hissettirecek boyuta ulaşmamalıdır" denildi.
Davanın arka planı: 10 yıllık evlilikte sürekli baskı
Mahkeme kaynaklarından edinilen bilgiye göre, çift 10 yıldır evliydi ve iki çocukları bulunuyordu. Erkek, evin elektrik faturasını düşürmek gerekçesiyle eşinin banyoda ışığı çok yakmasını, suyu fazla kullanmasını ve çaydanlıkta su kaynatmasını sürekli eleştiriyordu. Kadın, ifadesinde "Sifonu çektiğimde bile neden çektin diye soruyordu. Banyoda beş dakika kaldıysam ışığı niye uzun yaktın diye bağırıyordu. Çay demlememe bile karışıyordu. Kendimi bir evin hanımı değil, kiracı gibi hissediyordum" dedi. Kadın, bu baskıların kendisini psikolojik olarak çökerttiğini ve sonunda dayanamayarak dava açtığını belirtti. Aile mahkemesi, dinlenen tanıkların da benzer ifadeler vermesi üzerine kadını haklı bularak boşanmayı kabul etmişti.
Uzmanlar, bu kararın toplumsal cinsiyet eşitliği açısından önemli olduğunu vurguluyor. "Türkiye'de kadınların ev içi emeği ve harcamaları sıklıkla denetleniyor. Bu karar, kadınların temel yaşam alanlarındaki özerkliğini koruyucu bir adım" değerlendirmesinde bulunuyor. Aşırı tutumluluğun aile içi psikolojik şiddet unsuru olarak kabul edilmesi, benzer davalara da emsal oluşturabilir. Öte yandan hukukçular, Yargıtay'ın 2017'de verdiği bir kararda da benzer gerekçelerle eşine "fazla su harcıyorsun" diyen kişiyi haksız bulduğunu hatırlatıyor. O kararda da erkeğin ev işlerine müdahalesinin kişilik haklarını ihlal ettiği belirtilmişti.
Yargıtay'ın emsal kararları: "Ev işlerine karışmak boşanma sebebidir"
Yüksek mahkemenin son yıllarda verdiği kararlar, evlilik içi denetim ve baskının boşanma sebebi sayılması yönünde ilerliyor. 2022'de bir başka davada, eşine "alışveriş listesi" veren ve her harcamayı sorgulayan koca hakkında boşanma kararı onanmıştı. Yargıtay, "Eşlerin birbirine saygı göstermesi, kişilik haklarına müdahale etmemesi evliliğin sürdürülebilmesi için zorunludur. Aşırı denetim, güveni sarsar ve evliliği çekilmez kılar" demişti. Bu kararlar, maddi zorluklar nedeniyle tasarruf yapmanın önemli olduğu, ancak bunun eşe dayatılmaması gerektiği üzerinde duruyor. Psikologlar ise "aşırı tutumluluğun genellikle kaygı bozukluğu veya obsesif-kompulsif bozuklukla ilişkili olabileceğini, çiftlerin profesyonel destek alması gerektiğini" belirtiyor. Kadın hakları dernekleri de kararı memnuniyetle karşılarken, "Kadınların ev içinde özgür hissetme hakkı, en temel insan hakkıdır. Hiçbir ekonomik gerekçe bu hakkı ihlal etme bahanesi olamaz" dedi.
