İstanbul Maltepe'de 7 katlı bir binanın çökmesinin ardından, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEÜ) Geomatik Mühendisliği Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, kendi geliştirdiği internet sitesi üzerinden erişime açık yapay zeka destekli 'yapı analiz' programıyla çöken binanın sağlamken çekilmiş fotoğraflarını değerlendirdi. Program, binanın risk durumunu 3 üzerinden sadece 0,5 puan olarak belirledi. Bu sonuç, yapay zekanın potansiyel yapı risklerini önceden tespit edebileceğini gösteriyor.
Yapay Zeka Destekli Analiz Nasıl Çalışıyor?
Prof. Dr. Kutoğlu'nun geliştirdiği yapı analiz programı, yüklenen fotoğraflar üzerinden binanın yapısal özelliklerini, çatlakları, deformasyonları ve genel görünümünü inceleyerek bir risk puanı oluşturuyor. Program, makine öğrenmesi algoritmaları ve görüntü işleme tekniklerini kullanarak, insan gözünün kolayca fark edemeyeceği detayları tespit edebiliyor. Çöken bina için yapılan analizde, program binanın taşıyıcı sisteminde ciddi zaaflar olduğunu ve risk seviyesinin yüksek olduğunu ortaya koydu. 3 üzerinden 0,5 puan, binanın ne kadar riskli olduğunu gözler önüne seriyor.
Prof. Dr. Kutoğlu, yaptığı açıklamada, "Yapay zeka, binanın fotoğraflarından elde ettiği verilerle riskli yapıları önceden tespit edebiliyor. Bu tür analizler, kentsel dönüşüm ve yapı denetimi süreçlerinde kritik bir rol oynayabilir" dedi. Ancak Kutoğlu, programın bir uzman tarafından değerlendirilmesi gerektiğini, yapay zekanın sadece bir ön tarama aracı olduğunu vurguladı.
Maltepe'deki Bina Neden Çöktü?
İstanbul Maltepe'de çöken 7 katlı bina, 1999 depremi sonrası yapılan düzenlemelere rağmen riskli yapılar arasında yer alıyordu. Olayda can kaybı yaşanmazken, bina sakinleri tahliye edilmişti. Çökmenin nedeni henüz resmi olarak açıklanmadı, ancak uzmanlar binanın yaşlı olması, zemin koşulları ve olası yapısal sorunlar üzerinde duruyor. Yapay zeka analizi, binanın riskli olduğunu önceden işaret etmesi bakımından dikkat çekici.
Türkiye'de yapı stokunun büyük bir kısmı deprem riski altında. Yapı analiz programları, özellikle büyükşehirlerdeki eski yapıların taranmasında hızlı ve düşük maliyetli bir çözüm sunabilir. Prof. Dr. Kutoğlu'nun geliştirdiği program, internet üzerinden erişilebilir olmasıyla da dikkat çekiyor. Kullanıcılar, binlerinin fotoğraflarını yükleyerek ön bilgi alabiliyor.
Yapay Zeka ve Afet Yönetimi
Yapay zeka teknolojileri, afet risk yönetiminde giderek daha fazla kullanılıyor. Görüntü işleme ve derin öğrenme algoritmaları, uydu görüntülerinden bina hasar tespiti, deprem sonrası hızlı değerlendirme gibi alanlarda etkin şekilde kullanılıyor. Bu tür araçlar, karar vericilere ve afet yönetimi ekiplerine zaman kazandırarak can ve mal kaybını azaltabilir. Ancak yapay zeka analizlerinin doğruluğu, kullanılan veri setinin kalitesine ve algoritmanın eğitimine bağlı. Uzmanlar, yapay zeka destekli analizlerin tek başına yeterli olmadığını, mutlaka saha çalışmaları ve uzman görüşleriyle desteklenmesi gerektiğini belirtiyor.
Prof. Dr. Kutoğlu'nun çalışması, yapay zekanın yapı güvenliği alanında nasıl kullanılabileceğine dair somut bir örnek sunuyor. Ancak programın yaygınlaşması ve etkinliğinin artması için daha fazla veri ve doğrulama gerekiyor. Önümüzdeki dönemde, benzer yapay zeka uygulamalarının kentsel dönüşüm projelerinde ve yapı denetiminde kullanılması bekleniyor.
Sonuç olarak, yapay zeka çöken binanın riskini önceden tespit ederek önemli bir potansiyeli gözler önüne serdi. Ancak bu tür teknolojilerin yaygınlaşması ve güvenilirliğinin artması için daha fazla araştırma ve iş birliğine ihtiyaç var. Yapı güvenliği, yapay zeka çağında yeni araçlarla desteklenerek daha güvenli şehirler inşa edilebilir.
