İktidarın yıllardır muhalif medya ve sivil toplum kuruluşlarını 'foncu' olarak nitelendirdiği Türkiye’de, AKP’li yöneticilerin görev aldığı TÜGVA ve TÜRGEV gibi vakıf ve derneklerin Avrupa Birliği hibelerinden düzenli olarak yararlandığı resmi kayıtlarla belgelendi. 2020-2025 yılları arasında yalnızca bu iki kuruluşun toplam 2 milyon 278 bin Euro aldığı hesaplanırken, iktidara yakın toplam 13 vakıf ve derneğin AB fonlarından 3 milyon Euro’yu aşkın kaynak aktardığı görüldü.
Hangi vakıflar ne kadar fon aldı?
Avrupa Birliği’nin resmi verilerine göre, en yüksek miktarı 1 milyon 572 bin Euro ile TÜRGEV alırken, onu 706 bin Euro ile TÜGVA izledi. Diğer vakıflar arasında İlim Yayma Vakfı 245 bin Euro, Ensar Vakfı 189 bin Euro, Türkiye Gençlik Vakfı 152 bin Euro, Haksöz Derneği 128 bin Euro, Eğitim Bir-Sen 105 bin Euro, Diyanet Vakfı 98 bin Euro, Türkiye İmam Hatipliler Derneği 72 bin Euro, ÖNDER 64 bin Euro, MÜSİAD 53 bin Euro, Türkiye Gençlik Derneği 41 bin Euro ve İHH İnsani Yardım Vakfı 35 bin Euro aldı. Bu fonların büyük kısmı 'sivil toplum diyaloğu', 'gençlik projeleri' ve 'kültürel miras' başlıkları altında sağlandı.
'Foncu' söyleminin çifte standardı
AKP ve Cumhurbaşkanı Erdoğan, özellikle seçim dönemlerinde muhalif medyayı ve STK’ları 'dış güçlerden fon almakla' suçlayarak hedef göstermişti. Ancak kendi iktidarına yakın kuruluşların aynı kaynaklardan on milyonlarca lira alması, 'foncu' söyleminin tamamen siyasi bir araç olarak kullanıldığını gösteriyor. TÜGVA’nın yönetiminde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın oğlu Bilal Erdoğan’ın, TÜRGEV’in yönetiminde ise kızı Sümeyye Erdoğan’ın yer aldığı biliniyor.
Avrupa Birliği'nin proje bazlı dağıttığı bu hibelerin tamamı şeffaf bir şekilde yayınlanırken, TBMM’de konuyla ilgili defalarca soru önergesi veren muhalefet milletvekillerinin soruları ise yanıtsız kaldı. CHP ve İYİ Parti'li vekiller, söz konusu fonların 'proje kapsamı' dışında kullanıldığına dair iddiaları gündeme getirmişti.
AB fonları nasıl dağıtılıyor?
Avrupa Birliği, aday ve potansiyel aday ülkelere çeşitli başlıklarda hibe desteği sağlıyor. Türkiye, 2007-2020 arasında AB Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) kapsamında yaklaşık 9 milyar Euro fon kullanırken, sivil toplum fonları da bu bütçeden karşılanıyor. Hibe programları, sivil toplum kuruluşlarının insan hakları, demokrasi, kadın-erkek eşitliği, gençlik gibi alanlardaki projelerine veriliyor. Eleştirmenler, iktidara yakın kuruluşların bu fonları 'proje' adı altında kendi tabanını güçlendirmek için kullandığını öne sürüyor.
Resmi verilere göre, 2023'te Türkiye'de faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarına AB tarafından aktarılan toplam fon 120 milyon Euro'ya yaklaştı. Ancak sadece iktidara yakın vakıfların aldığı miktar, toplamın yüzde 3'ünü oluşturuyor. Bu oran, muhalif STK'lara kıyasla düşük görünse de, söz konusu kuruluşların yönetici profili ve hükümetle organik bağları düşünüldüğünde tartışma yaratıyor.
