Türkiye'de yalıtımsız ve korumasız elektrik hatları, her yıl yüzlerce leyleğin ölümüne neden oluyor. Özellikle göç dönemlerinde yoğunlaşan ölümler, hem doğa severleri hem de uzmanları harekete geçirdi. Elektrik dağıtım şirketlerinin direklerindeki tellere konan leylekler, akıma kapılarak hayatını kaybediyor. Uzmanlar, basit yalıtım malzemeleriyle bu ölümlerin önlenebileceğini belirtiyor.
Göç Yollarındaki Ölüm Tuzakları
Leylekler, her yıl ilkbaharda Afrika'dan Avrupa'ya göç ederken Anadolu üzerinden geçiyor. Bu göç yolunda bulunan elektrik direkleri, kuşlar için ölümcül tuzaklar haline geliyor. Özellikle yalıtımsız teller, leyleklerin kanat açıklığına denk geldiği için temas anında elektrik çarpmasına yol açıyor. Uzmanlara göre, bir leylek elektrik akımına kapıldığında anında ölüyor veya ciddi şekilde yaralanıyor.
Doğa Derneği'nin 2022 yılında yaptığı bir araştırmaya göre, sadece İstanbul, Bursa ve Sakarya bölgelerinde yılda ortalama 400 leylek elektrik çarpması sonucu ölüyor. Bu sayı, Türkiye genelinde binleri buluyor. Uzmanlar, gerçek rakamın çok daha yüksek olduğunu ancak ölümlerin çoğunun kayıt altına alınamadığını vurguluyor.
Yalıtım Malzemesiyle Kurtarılan Hayatlar
Elektrik hatlarının yalıtılması, leylek ölümlerini büyük ölçüde azaltabiliyor. Yalıtım malzemeleri, tellerin üzerine kaplanarak kuşların temas etmesini engelliyor. Bu yöntem, dünyanın birçok ülkesinde başarıyla uygulanıyor. Örneğin İspanya'da yalıtımsız hatların yalıtılmasıyla leylek ölümleri %80 oranında azaldı.
Türkiye'de ise elektrik dağıtım şirketleri, yalıtım çalışmalarını yavaş yürütüyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2019 yılında bir genelge yayınlayarak dağıtım şirketlerine kuş koruma önlemleri almalarını bildirdi. Ancak denetim eksikliği ve yaptırım olmaması nedeniyle uygulama yetersiz kaldı.
Uzmanlar, yalıtım malzemesinin metre başına maliyetinin çok düşük olduğunu belirtiyor. Bir elektrik direğinin yalıtılması ortalama 200-300 TL arasında değişiyor. Bu maliyet, dağıtım şirketlerinin bütçesinde önemli bir yer tutmuyor. Buna rağmen şirketler, zorunlu olmadıkça yalıtım çalışması yapmıyor.
Uzmanlardan Acil Çağrı
Kuş bilimci Dr. Ahmet Karataş, konuyla ilgili şunları söylüyor: "Leylekler, tarım zararlılarını yiyerek ekosisteme katkı sağlıyor. Her yıl binlerce leyleğin ölmesi, doğal dengeyi bozuyor. Elektrik hatlarının yalıtılması, hem kuşları korur hem de enerji nakil hatlarındaki arızaları azaltır. Bu, hem doğa hem de ekonomi için kazan-kazan bir çözüm."
Doğa koruma örgütleri, elektrik dağıtım şirketlerine ve hükümete çağrıda bulunuyor. Öneriler arasında, yalıtımsız hatların tespit edilip öncelikli olarak yalıtılması, göç yolları üzerindeki direklerin işaretlenmesi ve kuş ölümlerinin düzenli olarak kayıt altına alınması yer alıyor. Ayrıca, yeni yapılacak elektrik hatlarının kuş dostu tasarımlarla inşa edilmesi gerektiği vurgulanıyor.
Yasal Boşluklar ve Denetim Eksikliği
Türkiye'de 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, elektrik hatlarının çevreye etkilerini düzenliyor. Ancak kuş ölümlerine özel bir yaptırım bulunmuyor. Elektrik dağıtım şirketleri, kuş koruma önlemleri almadıkları için herhangi bir ceza almıyor. Bu da şirketlerin konuya gereken önemi göstermemesine yol açıyor.
Karşılaştırmalı olarak, Avrupa Birliği ülkelerinde kuş ölümlerine neden olan elektrik hatları için ciddi yaptırımlar uygulanıyor. İspanya, Almanya ve Fransa'da dağıtım şirketleri, kuş koruma önlemlerini almakla yükümlü. Aksi halde yüklü miktarda para cezası ödüyorlar. Türkiye'nin de benzer düzenlemeleri hayata geçirmesi gerekiyor.
Sonuç olarak, yalıtımsız elektrik hatları her yıl yüzlerce leyleğin ölümüne neden olmaya devam ediyor. Basit ve düşük maliyetli yalıtım çalışmalarıyla bu ölümlerin önüne geçilebilir. Ancak bunun için önce kamuoyu baskısı, ardından yasal düzenlemeler ve etkin denetim gerekiyor. Leylekler, Anadolu'nun simgesi ve ekosistemin önemli bir parçası. Onları korumak, doğaya ve geleceğe sahip çıkmak anlamına geliyor.
