Türkiye'de kartlı harcamalarda tarihi bir tersine dönüş yaşanıyor. Bankalararası Kart Merkezi (BKM) ve Birleşmiş Markalar Derneği (BMD) verilerine göre, yabancı kartların Türkiye'deki harcama hacmi ve işlem adetleri belirgin şekilde gerilerken, yerli kart sahiplerinin yurtdışı harcamalarında güçlü bir artış kaydedildi. Bu durum, yabancı ziyaretçilerin Türkiye'de harcamalarını kıstığını, yerli tüketicinin ise tüketim için yurtdışına yöneldiğini ortaya koyuyor.
Yabancı kart harcamalarındaki düşüş
2024 yılının ilk çeyreğine ilişkin veriler, Türkiye'de yabancı kartlarla yapılan harcamaların geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12 oranında azaldığını gösteriyor. İşlem adetlerindeki düşüş ise yüzde 8 seviyesinde. Özellikle İstanbul, Antalya ve Muğla gibi turistik bölgelerde yabancı kart kullanımı belirgin şekilde azaldı. Uzmanlar, bu düşüşün arkasında Türkiye'deki yüksek enflasyon ve artan fiyatların yanı sıra yabancı ziyaretçilerin satın alma gücündeki erozyonun etkili olduğunu belirtiyor. Ayrıca, Rusya-Ukrayna savaşı ve Orta Doğu'daki gerginlikler nedeniyle bölgeden gelen turist sayısındaki azalma da harcamaları olumsuz etkiledi.
Yerli tüketicinin yurtdışı harcamalarında patlama
Yabancı kart harcamalarındaki düşüşe karşılık, yerli kart sahiplerinin yurtdışı harcamaları adeta patlama yaptı. BKM verilerine göre, 2024 yılının ilk üç ayında Türk vatandaşlarının yurtdışında yaptığı kartlı harcamalar geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 45 artarak 1,8 milyar dolara ulaştı. Bu artışta, Türkiye'deki yüksek enflasyon nedeniyle alım gücü düşen tüketicilerin daha uygun fiyatlı ürünler için yurtdışını tercih etmesi etkili oldu. Özellikle online alışverişlerde yabancı sitelere yönelim arttı. Giyim, elektronik ve kozmetik ürünleri en çok tercih edilen kategoriler arasında yer aldı.
Döviz kuru ve enflasyonun etkisi
Ekonomistler, bu tersine dönüşün temel nedenlerinden birinin döviz kurlarındaki istikrarsızlık ve yüksek enflasyon olduğunu vurguluyor. TL'nin değer kaybı, yabancı ziyaretçiler için Türkiye'yi pahalı hale getirirken, yerli tüketiciler için yurtdışını cazip kılıyor. Ayrıca, Türkiye'de uygulanan yüksek KDV ve ÖTV oranları, yurtiçi fiyatları yurtdışına göre daha pahalı hale getiriyor. Bu durum, özellikle elektronik ve otomotiv gibi yüksek vergili ürünlerde belirgin şekilde hissediliyor.
Turizm gelirlerine yansıması
Yabancı kart harcamalarındaki düşüş, turizm gelirlerini de olumsuz etkiliyor. Türkiye, turist sayısında rekor kırsa da kişi başı harcama miktarında gerileme yaşanıyor. 2023 yılında 50 milyona yakın turist ağırlayan Türkiye, turizm gelirlerinde 45 milyar doları hedefliyordu ancak mevcut veriler bu rakamın altında kalınabileceğini gösteriyor. Özellikle lüks tüketim ve alışveriş harcamalarındaki azalma, sektör temsilcilerini endişelendiriyor.
Uzman yorumu
Bu tablo, Türkiye ekonomisinin karşı karşıya olduğu yapısal sorunları gözler önüne seriyor. Yabancı yatırımcı ve turistlerin ilgisini çekmek için enflasyonla mücadele ve döviz kuru istikrarının sağlanması kritik önem taşırken, yerli tüketicinin yurtdışına yönelmesi, iç talebin canlandırılması için vergi reformu ve alım gücünü artırıcı politikaların gerekliliğini ortaya koyuyor. Eğer bu eğilim devam ederse, cari açık üzerinde baskı oluşturabilir ve Türkiye'nin dış ticaret dengesini olumsuz etkileyebilir.
