Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, İsrail'e yönelik yaptırımlar konusunda Komisyon'un üzerine düşeni yaptığını belirterek, "Top artık üye devletlerin sahasında" ifadelerini kullandı. Von der Leyen, AB'nin İsrail ile ticari ve siyasi ilişkilerini gözden geçirme çabalarının ardından, nihai kararın üye ülkelere ait olduğunu vurguladı.
Komisyon'un girişimleri
Von der Leyen, yaptığı açıklamada, Komisyon'un İsrail'e yönelik bir dizi yaptırım mekanizması üzerinde çalıştığını hatırlattı. Bunlar arasında, işgal altındaki topraklardan gelen ürünlere yönelik kısıtlamalar, silah ambargosu ve diplomatik cezalar gibi önlemler bulunuyor. Ancak, bu adımların hayata geçirilmesi için AB üyesi ülkelerin ortak bir karar alması gerekiyor. Von der Leyen, bu sürecin hızlandırılması çağrısında bulundu.
Üye devletlerin tutumu
AB içinde İsrail'e yaptırım konusunda görüş ayrılıkları yaşanıyor. Almanya, Macaristan ve Çekya gibi bazı ülkeler İsrail'i hedef alan yaptırımlara mesafeli yaklaşırken, İrlanda ve Belçika gibi ülkeler daha sert önlemler talep ediyor. Fransa, son dönemde İsrail karşıtı tavrını sertleştirmesine rağmen, kapsamlı yaptırımlar konusunda halen ikilemde. Von der Leyen'in açıklamaları, birliğin içinde yaşanan bu ayrışmanın üstesinden gelinmesi için bir çağrı olarak yorumlanıyor.
AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Josep Borrell de daha önce yaptığı açıklamalarda, İsrail'in uluslararası hukuka aykırı uygulamalarına karşı "somut adımlar" atılması gerektiğini söylemişti. Borrell, özellikle Batı Şeria'daki yasa dışı yerleşim birimlerine karşı ekonomik yaptırımların uygulanmasını desteklediğini belirtmişti.
AB'nin İsrail ile ticareti
İsrail, AB'nin önemli ticaret ortaklarından biri konumunda. 2022 yılında AB-İsrail ticaret hacmi yaklaşık 45 milyar euroya ulaştı. AB, İsrail'in en büyük ihracat pazarı ve ikinci büyük ithalat kaynağı. Ekonomik yaptırımlar, özellikle İsrail'in teknoloji ve tarım sektörlerini etkileyebilir. Ancak, bu durum AB ülkelerinde de iş kaybına yol açabileceğinden, üye ülkelerin bir kısmı temkinli yaklaşıyor.
Öte yandan, AB'nin İsrail ile imzaladığı Ortaklık Anlaşması'nın askıya alınması da gündeme gelebilir. Bu durumda, ticari ayrıcalıklar sona erer ve İsrail, AB pazarında avantajını kaybeder. Ancak, bu kararın alınması için üye ülkelerin oybirliği gerekiyor, ki şu anda bu sağlanmış değil.
Uluslararası hukuk ve AB'nin rolü
Von der Leyen, uluslararası hukuka saygının AB'nin temel prensiplerinden biri olduğunu vurguladı. İsrail'in işgal altındaki topraklarda yürüttüğü politikalar, Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Adalet Divanı tarafından uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendiriliyor. AB, bu bağlamda iki devletli çözümü desteklemekle birlikte, İsrail'e yönelik somut yaptırımlar konusunda adım atmakta zorlanıyor.
AB Komisyonu Başkanı'nın "top üye devletlerde" açıklaması, bir anlamda sorumluluğu ulusal hükümetlere yüklerken, birliğin bu konuda daha etkili olması gerektiği yönündeki eleştirilere de cevap niteliği taşıyor. Önümüzdeki dönemde, AB Dışişleri Konseyi'nde konunun tekrar gündeme gelmesi ve üye ülkelerin tutumlarının netleşmesi bekleniyor.
Bağımsız bir değerlendirme ile, von der Leyen'in sözleri, AB'nin İsrail politikasında bir dönüm noktası olabileceğini işaret ediyor. Ancak, birliğin karar alma mekanizmasının yavaşlığı ve üye ülkeler arasındaki derin görüş ayrılıkları, kapsamlı yaptırımların kısa vadede hayata geçmesini zorlaştırıyor. AB'nin küresel bir aktör olarak krizlere müdahale kabiliyeti sorgulanırken, etkili bir politika izlemesi için siyasi iradenin güçlenmesi gerekiyor.
