7 Haziran 2026'da Versay Sarayı'nda ve Tahran'da eşzamanlı olarak imzalanan 14 maddelik İslamabad Mutabakatı, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki savaşı resmen sona erdirdi. Anlaşma, iki başkentte düzenlenen törenlerle yürürlüğe girerken, uluslararası toplum bu tarihi adımı dikkatle izliyor. Mutabakatın adı, müzakerelerin İslamabad'da başlamasına atfen verilirken, süreçte Pakistan'ın arabuluculuğu kritik rol oynadı.
Anlaşmanın ana hatları
İslamabad Mutabakatı, İran'ın nükleer programına ilişkin kapsamlı denetim mekanizmaları, petrol ihracatına yönelik yaptırımların kademeli olarak kaldırılması ve bölgesel güvenlik düzenlemelerini içeriyor. Anlaşma uyarınca, uluslararası gözlemciler İran'ın nükleer tesislerine erişim hakkı kazanırken, ABD ve müttefikleri de Basra Körfezi'nde deniz güvenliği tatbikatlarını sınırlandırmayı kabul etti. Ayrıca, Yemen ve Suriye'deki çatışmaların siyasi çözümüne yönelik ortak bir yol haritası belirlendi.
Tarafların tutumları
ABD Başkanı Versay'da yaptığı konuşmada, "Bu anlaşma diplomasinin zaferidir. Artık yeni bir sayfa açıyoruz" ifadelerini kullandı. İran Cumhurbaşkanı ise Tahran'daki törende, "İran halkı onurlu bir barışı hak ediyor. Ekonomimizi yeniden inşa edeceğiz" dedi. Her iki lider de anlaşmanın kapsamlı uygulanması için ortak komisyon kurulmasında mutabık kaldı. Pakistan Başbakanı, arabuluculuk sürecine ilişkin yaptığı açıklamada, "Bu barış, bölgemiz için umut ışığı" değerlendirmesinde bulundu.
Yeni jeopolitik denklem
Versay sonrası dönemde, İran-ABD ekseninde şekillenen yeni jeopolitik düzenin, Orta Doğu'daki güç dengelerini değiştirmesi bekleniyor. Suudi Arabistan ve İsrail, mutabakata temkinli yaklaşırken, Avrupa Birliği anlaşmayı memnuniyetle karşıladı. Rusya ve Çin ise sürecin dışında kaldıklarına dair rahatsızlıklarını dile getirdi. Anlaşmanın özellikle enerji piyasalarına etkisi ise şimdiden hissedilmeye başlandı: Petrol fiyatları yüzde 8 geriledi.
Gelecekteki zorluklar
Uzmanlar, mutabakatın başarısının uygulama takvimine bağlı olduğunu vurguluyor. Nükleer tesislerin denetiminde yaşanacak herhangi bir pürüz, süreci yeniden rayından çıkarabilir. Ayrıca, ABD Kongresi'ndeki anlaşma karşıtı grup, yeni yaptırım yasaları hazırlığında olduklarını duyurdu. Bölgesel aktörlerin de anlaşmayı kendi çıkarları doğrultusunda yorumlaması, krizlere yol açabilir. Yine de, İslamabad Mutabakatı, uzun süredir devam eden bir çatışmayı sonlandırması açısından tarihi bir adım olarak kayıtlara geçti.
Bağımsız değerlendirme
İslamabad Mutabakatı, Versay Sarayı'nın simgelediği geleneksel diplomasinin de ötesine geçerek, çok taraflı ve mekik diplomasisinin başarılı bir örneği oldu. Anlaşma, yalnızca savaşı bitirmekle kalmayıp, bölgesel iş birliği için yeni bir zemin hazırlıyor. Ancak, kalıcı barışın tesisi için tüm tarafların taahhütlerine sadık kalması gerekiyor. Geçmiş deneyimler, anlaşmaların kâğıt üzerinde kalmaması için güçlü bir izleme mekanizmasının şart olduğunu gösteriyor. Bu süreçte uluslararası toplumun rolü de en az imza kadar önemli.
